عاشورا در مصاف با هدم دین با پوشش دینی؛ بنی امیه و بستن دهان علماء دینی!/ نوشتاری از هادی سروش/ بخش نهم

شفقنا- حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش در سلسله نوشتارهای خود به مناسبت ماه محرم با عنوان «عاشورا در مصاف با هدم دین با پوشش دینی» آورده است: یکی از خیانت های بزرگ بنی امیه بستن دهان علماء و وابسته کردن بخشی از آنان به دستگاه حاکمیت اموی است.

ارزش معنوی عالمان دینی
در قرآن، ارزش علما بخوبی نمایان است. مثلا در آیه سوره مجادله، که برای اهل ایمان رفعت را متذکر می شود ولی برای عالمان، درجات را مطرح می کند که هر رفعتی به آن درجات، بستگی دارد ؛
یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ…

و در زبان پیامبر و اهل بیت(ع)، قیمت عالمان بسیار روشن است که دو نمونه تقدیم می کنم‌:

پیامبر (ص) فرمود: لحظاتی که عالمی در جای خویش نشسته و افکار علمی خود را بررسی می کند از عبادت هفتاد سال والاتر است. – ساعه من عالم یتکی علی فراشه ینظر فی علمه خیر من عباده العابد سبعین عاما. (عده الداعی/۶۶)

در بیان دیگری رسول الله(ص) فرمود: دیدار از عالمان در نزد خدا از طواف هفتاد مرتبه ای، و حج و عمره هفتاد مرتبه ای والاتر است – زیاره العلما احب الی الله تعالی من سبعین طوافاً حول البیت و افضل من سبعین حجه و عمره مبروره … (عده الداعی / ۶۶)

مسئولیت علماء
هر جایی که سخن از فضیلت است؛ قطعا وظیفه سنگینی هم مطرح است.
اگر عالمان دینی دارای آن فضایل هستند، وظائف آنها هم در خور توجه است‌.

اولین مسئولیت ایشان؛ محافظت از افکار دینی مردم است.

این اولین وظیفه مشخص آنان، در تعبیر پیامبر، اینگونه آمده که اگر به این مسئولیت، بی اهمیت باشند؛ مورد لعنت خدا خواهند بود؛
إِذَا ظَهَرَتِ البِدَعُ فِی امَّتِی فَلیُظهِرِ العَالِمُ عِلمَهُ؛ فَمَن لَم یَفعَل. فَعَلَیْهِ لَعنَهُ اللهِ‌” [ کافی / ۳۵]

مسئولیت دیگر عالمان دینی ، شکستن سکوت در برابر زیاده خواهی ظالمان و گرسنگی مظلومان است.
چه زیبا و صریح در نهج البلاغه آمده که؛ فریاد برآوردن عالمان در مقابل ظالم، به عنوان یک تعهد و میثاق است که خدا اخذ کرده:
وَ مَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَى الْعُلَمَاءِ أَلَّا یُقَارُّوا عَلَى کِظَّهِ ظَالِمٍ وَ لَا سَغَبِ مَظْلُومٍ [نهج البلاغه ، خ /۳]

استاد شهید مطهری سخنی ژرف دارد:
دو مصیبت بدون تسلی بخش برای اسلام و مقررات عادلانه ی اسلام پیش آمد: یکی از طرف حکام و خلفا و دیگری از طرف علما که مفسر این قانون بودند.

غالباً آنچه از طرف معاویه ها و عبدالملک ها و منصور و هارون ها بوده ، گفته اند.
اما مصیبتی را که علما یعنی اشاعره وارد کردند، نمی گویند.. این حوادث در جهان پیدا شد و مسیر افکار را عوض کرد تا جائیکه شیعه تحت تاثیر آن بوده.( یادداشتها جلد ۶ص ۲۱۱)

تاثیر عالمان بر حاکمان
در اینکه سخن عالمان بر حاکمان موثر است تردیدی نیست.

هم وجود روایات این ادعا را ثابت میکند و هم بررسی تاریخ و تجربه.

باید علماء حوزه در مسائل مهمی سیاسی و اجتماعی وارد شده و بر ظالمان جهان فریاد برآوردند و خود در رتبه ای بالاتر از تمام حاکمان ببینند و نه مقهور.

در حدیث امام علی (ع) چنین آمده
شهریاران، فرمانرواى بر مردمند و عالمان فرمانرواى بر آنان هستند – المُلوکُ حُکّامٌ عَلَى النّاسِ ، و العُلَماءُ حُکّامٌ عَلَى المُلوک.(غرر)

تعبیری که گاها از برخی علماء شنیده می شود که می گویند؛ چه بگوییم! و به کی بگوییم‌! ضَعف الطالبُ والطلوب، تا سکوت خود را توجیه کنند، مسموع نیست.

خطر مهم برای عالمان دینی
مهمترین خطر که عالمان را از توجه وظائف شان جدا میکند “عدم استقلال” آنان از حکومت هاست.

طبق بیان رسول الله (ص): «دانشمندان فقیه تا هنگامى که وارد دنیا نشده‌اند، امین پیغمبرانند.» عرض شد:اى رسول خدا! معنى ورود به دنیا چیست؟ فرمود:

«پیروى از سلطان؛ پس چون چنین کنند، نسبت به دینتان از اینها دورى کنید. –
الفقهاء أمناء الرّسل ما لم یدخلوا فى الدّنیا قیل یا رسول اللّه و ما دخولهم فى الدّنیا قال اتّباع السّلطان فإذا فعلوا ذلک فاحذروهم على دینکم. (کافی / ۳۸)

اگر خدای نخواسته چنین شود شامل بیان حضرت امام جواد(ع) است که فرمود: علمائیکه از اندرز دادن خودداری کنند. بخود خیانت کرده اند – العلماءفی انفسهم خانه ان کتموا النصیحه (کافی/۵۴)

بنی امیه با عالمان دینی کاری کرد که در مقابل ظلم دهان شان بسته بود. به تعبیر نهج البلاغه عالمها ملجم شد.(خطبه/۲)

امام حسین (ع) در خطبه منی ، شدیدترین گله ها را از علما دارند و در فرازی از آن می فرمایند:
سپس شما ای کسانیکه به دانش و نیکی و خیرخواهی معروفید، و به وسیله خدا در دل مردم مهابتی دارید…می بینید که پیمان رسول خدا(ص) خوار و ناچیز شده و کورها و لالها و از کار افتاده ها در شهرها رها شده اند و رحم نمی کنید، و در خور مسئولیت خودکار نمی کنید و به کسانی که در آن راه تلاش می کنند وقعی نمی نهید و خود به چاپلوسی و سازش با ظالمان آسوده اید…