هادی سروش: ما از نگاه‌های سلیقه‌ای ضربه می‌خوریم 

▫️ انصاف نیوز: آیا می‌توان مناسک مذهبی، برای مثال تاسوعا و عاشورا را عامل ایجاد وحدتی مقطعی در میان اقشار مختلف دانست؟

▪️ حجت‌الاسلام والمسلمین سروش: قطعا اینگونه است. مناسک دینی ما، مثل نماز جماعت که در ساعات مختلف  انجام می‌شود یا نماز جمعه که هفته‌ای یک بار انجام می‌شود یا آن دسته که به صورت سالانه انجام می‌شوند، دارای برکات اجتماعی و خانوادگی هستند. مناسک دینی ما در مقابل دستورات دینی ما بسیار کمتر هستند.

شاید نتوانیم از برخی از دستورات الهی مثل نماز شب بهره‌های سیاسی، اجتماعی و خانوادگی ببریم، اما برکات مناسک به خصوص عزاداری امام حسین (ع)، دهه‌ی محرم و روزهای تاسوعا و عاشورا از یک نفر به نفر دیگر سرایت می‌کند. این براکت یک صدا، نیت و خواسته را در صدا، نیت و خواسته‌ی دیگری قرار می‌‌دهد. اگر این‌ اراده‌ها، نیت‌ها در یک نقطه متمرکز بشود تبدیل به یک صدا در میان هزاران صدا می‌شود وحدت عجیبی را در میان خواسته‌های انسان و جامعه ایجاد می‌کند و بسیار مغتنم است.

▫️ آیا این وحدت مقطعی این پتانسیل را دارد که بتوان از آن برداشت اجتماعی و سیاسی کرد تا بتواند کارکرد اجتماعی داشته باشد؟

▪️ صد درصد اینطور است. زندگی بشر گذرا است، اگر نتوانیم از این زندگی گذرا و مقطعی استفاده‌ی دائمی بکنیم، هیچ موفقیتی برای هیچ شخصی شکل نمی‌‌گیرد. اینکه از گذر زمان به امور مستقل و جدی دست پیدا می‌کنیم نشان دهنده‌ی این است امور مقطعی اگرچه مقطعی هستند اما می‌توانند دارای برکات ثابت و پیوسته در آینده باشند.

«یوم‌الله» تعبیر رایجی است که در فرهنگی دینی ما وجود دارد و ریشه‌ی آن در قرآن است، البته این تعبیر مخصوص اسلام نیست. طبق شواهد قرآنی در قوم موسی و شاید در تورات نیز اشاراتی به آن شده است. خداوند متعال روزی را به خود نسبت می‌دهد که گذرا و مقطعی است. با وجود اینکه مقطعی و گذرا است اما می‌تواند اثرات جاودانه و گذرا در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و خانوادگی داشته باشد. این تعبیر، ما را به این باور می‌رساندکه از امور مقطعی به طور قطع می‌توانیم به برکات دائمی برسیم.

تمامی برکات ثابت توانمدان و دانشمندان را در نظر بگیریم از امور مقطعی در گذر زمان به دست آمده است. مثال قرآنی آن «یوم الله» است که قرآن شریف به ما می‌گوید توجه شما به آن گذر مقطعی نباشد و نگویید که تمام شد. آن روز، روز خداست و همیشه باقی است.

من به حدیثی اشاره می‌کنم که نشان می‌دهد که این امور مقطعی چقدر می‌توانند بر امور دینی و جامعه دینی تاثیرگذار باشند. روایتی از وجود مبارک امام باقر (ع) داریم که در این حدیث فرمودند: «رفت و آمد شما در یک ساعت معین تمام می‌شود. شما می‌توانید از این رفت‌وآمدها برای احیای دین استفاده بکنید و از آن بهره ببرید.» چنین نتیجه‌ای می‌توان گرفت که منفعت فردی برای شما مهم نباشد، بلکه منفعتی خیلی بزرگ به نام منفعت دینی برای شما مهم باشد. این منفعت نه فقط برای خودتان، بلکه احیای دین در جامعه است. ما از این شواهد که منابع دینی و منابع غیردینی عقلانی هستند به این نتیجه می‌رسیم، از تمامی موارد کوچک و مقطعی می‌توانیم برکات بسیار بزرگ، جدی و ماندگاری داشته باشیم.

برای مثال برکات همین ارتباطات مقطعی که به بهانه‎‌ی محرم، تاسوعا و عاشورا شکل می‌گیردئ ماندگار می‌شود. این ارتباطات در جامعه و روش فکری اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مردم تاثیرگذار است. خیلی از آغازهای اقتصادی در همین مراسم‌ها شکل گرفته است. خیلی از آشنایی‌های خانودگی که منجر به ازدواج می‌شود، در همین محافل دینی و مذهبی شکل گرفته است. لذا این زمان مقطعی یک پتانسیل و انرژی نهفته شده‌ای برای بخش‌های مختلف زندگی ما انسان‌ها است.

ادامه به همراه مصاحبه با عمادالدین باقی:
http://www.ensafnews.com/189670
@ensafnews