🔻در پاسخ به شبهات کتاب "درمسیرپیامبری"

🔰 مبداء آسمانی وحی و انبیاء و استمرار آن 

✍ هادی سروش

 کتاب مسیری پیامبری نوشته ی فرهیخته ای است که در فقه و مبانی حقوق تحصیل نموده ، اما از موضوع کتاب که مربوط به "علم کلام" است تحصیل و پژوهش کلاسیت نداشته و موجب برخی شبهات شده !
در این نوشتار کوتاه عمده سخن نویسنده  محترم بررسی و پاسخ تقدیم میشود .

✅ نبوت ؛ وحی آسمانی است و نه جوشش درونی

ادعای نویسنده مسیرپیامبری این است که چیزی بنام وحی مصطلح یعنی انتخاب یکی از برجستگان انسانی از سوی خدا نداریم و آنچه پیامبران عرضه کرده اند ، جوشش درونی آنان است !

با توجه به اینکه ایشان قرآن را به عنوان کتاب رسول الله پذیرفته و حضرت محمد (ص) را راستگو میداند ، این سخن نمیتواند صحیح باشد ، چون ؛
 از یک سوی خدای متعال تاکید بر اعزام پیامبران فرموده و نیز تصریح میفرماید از ناحیه بالا به آنان وحی میشود و اینکه قرآن از خدای متعال نازل شده است ، مانند آیات ؛
و الذی اوحینا الیک من الکتاب هو الحق مصدقا لما بین یدیه ان الله بعباده لخبیر بصیر . (فاطر ۳۱)
و آنچه از کتاب به تو وحى کردیم حق است و تصدیق‏کننده و هماهنگ با کتب پیش از آن؛ خداوند نسبت به بندگانش خبیر و بیناست

و آیه دیگر ؛
إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَىٰ نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ ۚ وَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَىٰ وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ ۚ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا   (نساء /۱۶۳)

از سوی دیگر ؛ خدای سبحان ّدر آیات متعدد قرآن به پیامبرش امر میفرماید : "قل" یعنی ؛ بگو . این حقیقت چگونه با جوشش درونی و یا رویای رسولانه قابل جمع است ؟!

✅ هیچ گاه مردمان بی بهره از پیامبران و نبوت نبوده اند

آن نویسنده برای اثبات ادعای بالا ، تمسک به استدلال هایی نموده است .
اولین استدلال شان این است که همیشه ی تاریخ بشریت پیامبرانی که باعث هدایت باشند نداشته اند و اگر نبوت و وحی معهود حق بود نمی بایست در دورانی مردم از آن محروم باشند!

این شبهه پاسخ دارد؛
اولا ؛ شما از کجا چنین اطلاعی دارید که در گذر زمان بشریت فاقد پیامبران الهی و وحی بوده است ؟
و ثانیا ؛ به نص صریح قرآن بشریت همیشه از پیامبران بهرمند بوده ؛
" إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ "(فاطر/۲۴)  / هیچ گروهی از انسانها از شخصیتهای راهنمایی کننده بی بهره نبوده اند . 
و آن شخصیت های هدایت گر یا پیامبرانی بوده اند که دارای شریعت و کتاب بودند مانند نوح و موسی و .. ، و یا انبیائی بودند که با تمرکز بر شریعت سابق، مسئولیت هدایت داشته اند ، و یا عده ای از خوبان و دانشمندان ربانی به عنوان وصی انبیاء بودند که وظیفه هدایتگری داشته اند.

بله ؛ دوران "فترت" که دوران تعطیلی ارسال رُسُل است در قرآن بدان تصریح شده و چنین مي‌ فرمايد: «يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلَىٰ فَتْرَةٍ مِّنَ الرُّسُلِ»؛ (مائده / ۱۹) اي اهل كتاب رسول ما با فترت و فاصله‌ به سوي شما آمد تا حقايق را براي شما بيان نمايد.

اما آنچه آیه بدان تصریح میکند "فترت" است که نبود پیامبران صاحب کتاب و شریعت در یک فاصله زمانی است ، و نه نبود پیامبران غیر اولوالعزم و یا نبود اوصیاء انبیاء . 
لذاست که بر این باوریم بعد از حضرت مسيح، پیامبران و رسولان ديگری مانند؛ حضرت یحیی و زکریا بوده اند که معاصر حضرت عيسی بودند ، یا جناب جرجیسِ پيامبر از شاگردان و  حواریون حضرت عیسی بوده و در شهر "فلسطين" مقيم بوده است. و چه بسا ده‌ ها پيامبر ديگر، هاديان مردم بوده ‌اند و جامعه را به دين انبیاء مانند حضرت عيسی و یا به آئين حضرت ابراهيم (ع) دعوت مینمودند.

از سخنان امام علی(ع) در نهج البلاغه است که مي‌فرمايد: "هرگز زمين از حجت الهي خالي نيست، خواه پنهان باشند و يا آشكار."(حکمت۱۴۷)

از امام کاظم (ع) چنین نقل است : إِنَّ لِلّهِ عَلَی النّاسِ حُجَّتَیْنِ: حُجَّةٌ ظاهِرةٌ و حُجَّةٌ باطِنَةٌ. فَأَمّا الباطِنَةُ فَالرُّسُلُ وَ الأَنبِیاءُ وَ الأَئِمَّةُ و أَمَّا الباطِنَةُ فَالْعُقُولُ. برای خدا بر مردم دو حجت است: حجتی آشکار و حجتی پنهان. حجت پنهان رسولان، پیامبران و امامان، و حجت پنهان خردها هستند. (بحار ج ۱ ص ۳۷)

شیخ صدوق (ره) بر همین اساس می‌نویسد: واجب است که معتقد باشد که زمین هیچ‏  گاه از حجت خدا بر آفریدگانش خالی نمی‌ماند، خواه این حجت آشکار و شناخته شده باشد و خواه ترسان و پنهان از دیده‌ها

خلاصه ؛ این نظر علامه طباطبایی و دیگران مفسران نظریه درستی است ؛ "فترت این است كه مدتی پیامبری که صاحب شریعت و كتاب باشد مبعوث نشده است؛ نه این‌كه هیچ پیامبری در میان حضرت عیسی و حضرت محمد(ص) نیامده باشد. (المیزان ج۱۶، ص۲۴۴)

✅چرا متشابه و زمینه تفسیرهای مختلف؟

استدلال دیگر ایشان بر عدم وحی این است که اگر دین و وحی برای هدایت فراگیر بود شفاف و گویا بود و دیگر مورد اختلاف و تفسیرهای مختلف قرار نمیگرفت !

پاسخ این است که ؛
اولا ؛ الفاظ و مفاهیم آیات برای مسلمین صدر اول شناخته شده بوده خصوصا با تبیین توسط رسول الله (ص) نقطه ابهامی باقی نبود ، بعد از گذر زمان‌ و پیدایش اندیشه های مختلف و سوالات و شبهات ، مفاهیم آن حقایق دینی دامنه بیشتری پیدا کرد و امکان شبهه و یا بد فهمی و اختلاف ایجاد شد . 
و ثانیا ؛ تا وقتی الفاظ متحمل بار مفاهیمی در رابطه با زندگی مادی باشند کاملا شناخته شده و روشن هستند ولی وقتی الفاظ دارای مفاهیم ماورای جسم و ماده و تجربه باشند مانند ، خدا،  روح، وحی، فرشته، قیامت و… دیگر الفاظ نمی‎توانند قالب صد درصدی برای آن معانی و مفاهیم والا و بلند باشد و طبیعتا نارسایی دیده  می‎شود و باعث به وجود آمدن آیات متشابه و یا تفاسیر مختلف میشود. 
و ثالثا ؛ پر واضح است که این دشواری های علمی و اختلافات فکری به بخش اندکی از مفاهیم دینی رسیده است .
و رابعا ؛ وجود دشواری های اندک در مفاهیم دینی باعث جستجوگری آدمی نسبت به الگوهایی میشود که از آن مفاهیم سنگین مطلع هستند و قهرا باید برای فهم درست به آنها مراجعه بنماید .
امام علی(ع) در مورد راز وجود بخش‌هائی از معارف که اختصاص به راسخان در علم دارد فرمود : ... اضطرار و نیاز شدید به فهم، آنان را به نظر خواهی و فرمان‌ پذیری از والیان امرشان میكشاند. / لیقودهم الاضطرار الی الایتمار لمن ولاه امرهم ." ( بحار، ج ۹۳، ص۱۲۰)

✅قرآن مخالف علم نیست

دلیل دیگری که نویسنده کتاب در "مسیر پیامبری" دارد این است که چرا کتاب مقدس با گزاره های علم مخالف است!

ازاین نسبت ناروا به قرآن ، در شگفتی هستیم ! 
اولا ؛ قرآن کتاب علم و دانش و تعالی فکری است . بسیاری از آیات آن آدمی را دعوت به تفکر و تعلم میکند . 
و ثانیا تمام آنچه برای فهم بشر مفید و با آن ابزار میتواند بفهمد تا زندگی بهتری داشته باشد ، از اوج آسمان تا کف دریا را مسخر انسان قرار داده ، آیا این کتاب با علم‌ در تضاد است ؟!
و ثالثا ؛ بالاتر اینکه چهارده قرن قبل ، کتاب مقدس پیش از دست یابی بشر به برخی گزاره های فیزیک و یا نظام کیهانی ، از آنها خبرهایی را طرح نمود . مثلا سخن از تنگی نفس در جو به میان آورده و روزی که هنوز بشر پرواز را تجربه نکرده بود چنین فرمود که آنکه در ارتفاع بلند قرار میگیرد احساس تنگی سینه میکند : "صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ"  انعام / ۱۲۵
و یا آنچه امروزه در علم کیهان شناسی قطعی است که در آسمانها، کهکشان ها و منظومه ها در حال زایش هستند ، قرآن چهارده قرن گذشته بدان تصریح نمود ؛ "انا لموسعون" ( ذاریات /۲۴)

پس قرآن ذره ای در تضاد با علم نیست .

✅ پیامبری مسئولیت اجرایی است  و اختصاص به مردان

استدلال دیگر "مسیر پیامبری" برای اثبات مدعای خود بر عدم وجود وحی به معنای معهود و معروفش این است که در جمع پیامبران ، جملگی مرد بوده اند و از زنان ، زنی پیامبر نیست ، این باعث نقص  عدالت خدا میشود !

پاسخ روشن است ؛ اگر مقصود بستن بودن راه قرب بخدا و گرفتن پیام الهی است ؟ چنین حقیقتی بین زنان و مردان تفاوتی ندارد . چون زنان برجسته مانند مادر موسی (ع) و از او بالاتر حضرت مریم‌(س) مورد وحی بوده اند و پیام الهی را تلقی میکرده اند.
اما اگر مقصود مسئولیت اجرایی داشتن است ، خوب روشن است که پیامبری یک امر خطیر و پر مخاطره ای است که در او تهمت ، شکنجه ، جنگ و قتل .. وجود دارد و این امور با طبیعت زنان سازگار نیست .

در پایان ؛ بدون هیچ گونه واهمه ای از سوالات دینی و حتی شبهات دینی ، معروض داشته میشود امید و انتظار است ؛ نارسائی های اجتماعی و سیاسی و یا رفتار غلط برخی از چهره های دینی ما را به فرطه تقابل با محکمات و قطعیات دینی سوق ندهد.

https://telegram.me/soroushmarefat