🔰 شرح مقام "ما رایتُ الا جمیلا"

✍ هادی سروش

یکی از روایات مهم که شخصیت حضرت زینب را نمایان میکند این تعبیر است که در مجلس ابن زیاد در کوفه حضرت زینب (ع) فرمود : "ما رایت الا جمیلا " 
این روایت به وسیله سید بن طاووس نقل شده است که حضرت زینب در پاسخ به این اسائه ادب ابن زیاد که گفت ؛ كَيْفَ رَأَيْتِ صُنْعَ اللَّهِ بِأَهْلِ بَيْتِكِ ؟ دیدی خدا با برادرت چه کرد ؟! فرمود : مَا رَأَيْتُ‏ إِلَّا جَمِيلًا .
معنای این جمله این است که هر آنچه من دیدم غیر از زیبایی چیزی مشاهده نکردم.

🔻برای توضیح این سخن عمیق حضرت زینب باید به مطالبی پرداخته شود ؛

 🔸وجود خیر و شر

دراینکه در عالم هستی ؛ خیر و شر وجود دارد ، تردیدی نیست . 
برخی امور خوش آیند آدمی و برخی امور باعث پریشانی انسان میشود.

در سوره نساء آیه ۷۹ خوبیها را به خدا منسوب دانسته و بدی ها را به انسانهای بدکار و چنین فرمود : 
"ما أَصابَكَ مِن حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ وَما أَصابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَفسِكَ"

بر اساس نظر فلاسفه اسلامی مانند فارابی و ابن سینا و ملاصدرا ؛ در عالَم هستی ؛ خیر بر شر غلبه دارد و شرور در گستره هستی  نسبت به خیرها کمتر است .
اما بر اساس نظر عارفان اسلامی ؛ جهان هستی مملو از خیر و خوبی و زیبایی است که به توضیح آن میپردازیم .

 🔸نگاه های مختلف به سختی ها و مشکلات

به فشار ها و مصائب دنیا ، نگاه ها و انظار گوناگونی وجود دارد؛

 ✅نگاه اولی که وجود دارد این است که فرد مومن آنچنان اطمینانی به خداوند متعال دارد که آنچه در در زندگی می بیند اگر چه خوشایندش نباشد و به نوعی باعث ناراحتی و شر برای او باشد اما به خاطر تکیه به خداوند متعال یک آرامش و اطمینانی در عمر خود خواهد داشت. 
امام صادق(ع) فرمود:خدا عز و جل به داود(ع) وحى كرد:هيچ كدام از بندگانم به من پناهنده نشود در برابر يكى از بندهايم و من بدانم كه قصد او همين است و سپس همۀ آسمانها و زمين و هر كه در آنها است براى او راه چاره از آنها را فراهم كنم . ؛ أَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى دَاوُدَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَا اِعْتَصَمَ بِي عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي دُونَ أَحَدٍ مِنْ خَلْقِي عَرَفْتُ ذَلِكَ مِنْ نِيَّتِهِ ثُمَّ تَكِيدُهُ اَلسَّمَاوَاتُ وَ اَلْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ إِلاَّ جَعَلْتُ لَهُ اَلْمَخْرَجَ مِنْ بَيْنِهِنَّ.. (کافی ج ۲ ص۶۳)

 ✅نگاه دوم این است که برخی از افراد برجسته ای در ایمان و یقین هستند که بر اساس تقوای خیلی بالا از حقایق و پنهان های این جهان هستی اطلاع پیدا می کند. در واقع پشت پرده حوادث و رخداد ها را می دانند و بر اساس این علم و آگاهی دارای آرامش هستند . 
امام صادق علیه السلام راز و رمز صبر بی نهایت اهل بیت علیهم السلام را اینچنین معرفی نمود که از واقعیات پشت پرده و نیزحقایقی که هر حادثه ای نهفته است و یا میتواند داشته باشد آنان مطلع هستند.
متن حدیث چنین است که امام صادق عليه ‏السلام فرمود: ما خاندان، صبر و شكيبائيم و شيعيان ما، از ما هم شكيباترند.
گفتم: جانم به فدايت، چگونه شيعيان شما از شما شكيباترند؟ فرمود: چون صبر ما بر چيزى است كه مى‏ دانيم. امّا شيعيان ما صبر و شكيبائى مى‏ ورزند بر چيزى كه نمى‏ دانند. ؛ نَحْنُ صُبَّرٌ وَ شيعَتُنا اَصْبَرُ مِنّا، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِداكَ، كَيْفَ صارَ شيعَتُكُمْ اَصْبَرُ مِنْكُمْ؟ قالَ: لاَِنّا نَصْبِرُ عَلى ما نَعْلَمُ وَ شيعَتُنا يَصْبِرُونَ عَلى مالايَعْلَمُونَ. (کافی ج۲ ص ۹۳)

 ✅نگاه سوم از آن عارفان است که "اهل شهود" هستند . نه تنها از حقایق پشت پرده مطلع اند مانند گروه دوم ، بلکه همه عالم و همه هستی را جلوه الهی می بینند و عالم وجود را تجلی خدا می‌دانند.  
به این حقیقت ارزشمند معرفتی در نهج البلاغه تصریح شده که ؛ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُتَجَلِّي لِخَلْقِهِ بِخَلْقِهِ " ( خطبه / ۱۰۸) پس ؛خلق خدا و آفرینش راهی تجلی خداست و اهل شهود در در همه زوایای هستی خدا را می بینند.

 🔸زیباییِ سراسرِهستی ازنگاه اهلبیت

و نکته دیگر این است که نه تنها همه هستی را جلوه الهی می بینند بلکه همه هستی را زیبا می بینند چون امکان ندارد چیزی و جایی جلوه و نمود خدا باشد ولی زیبا نباشد.
حضرات معصومین علیهم السلام در مناجات شعبانیه چنین خوانده اند: "وَ أَنْتَ لَمْ تُوَلِّنِی إِلّا الْجَمِیلَ فِی حَیَاتِی" یعنی ؛ خدایا شما در تمام عمرم جز نیکی و زیبایی با من رفتار نکردی .
این ذوات مطهره و مقدسه همه عمر را زیبایی میبینند در حالیکه بدون تردید هرکسی در طول عمر به سختی ها و فشارهای زیادی برخورد میکند ، امام در نگاه عارفانه اهلبیت همه و همه زیبایی و دل آرایی است 

در قرون بعدی ؛ عارفان این نگاه زیبابینی نسبت به کل هستی را از اهلبیت فرا گرفتند و مانند مولوی گفت : "هر چه آن خسرو کند شیرین کند ‌."
و علت این شیرین و جذاب دیدن ها "حب الهی" است چون خدا را دوست دارند ، فعل و ساختار و انتخاب او را هم دوست دارند . بزرگ مرد عرفان گفت: "هر چه محبوب م انجام دهد ، همان محبوب ماست و بس ؛ کل مایفعل المحبوب محبوب . شرح ؛ کل ما یجری فی الوجود فهو مرضی .(فصوص الحکم ، فص اسماعیلی)

 🔸دخالت مستقیمِ "اسماء خدا" در زیبائی خلقت و اداره عالَم

به جاست اشاره ای کنم به مبنای مهم اهل معرفت که البته از اهل بیت علیهم السلام آموختند و گفتند ؛  همه هستی به وسیله اسماء حُسنای الهی و نام های خدا اداره می شود . 
در دعای کمیل امیرالمومنین چنین آمده ؛
"بِاسْمائِكَ الَّتى مَلَأَتْ ارْكانَ كُلِّ شَى‏ءٍ" ؛ در نتیجه هیچ گوشه ای از این عالم هستی نیست مگر این که اسما الهی در کار است و اسماء الهی است که این عالم گسترده هستی از غیب تا شهود را تدبیر می کند.

حال ؛ اگر کسی در عالم هستی ،  در مقام مشاهده اسماء الهی قرار گیرد و انگاه عالم را شهود نماید ؛ دیگر جای دل نگرانی برای نخواهد بود و نیست و هیچ مصیبتی را مصیبت نمیبیند و میگوید ؛ "ما رایت الا جمیلا" ؛ یعنی من همه چیز را زیبا می بینم .

اجازه دهید به جمله عرفانی امام راحل اشارتی داشته باشم که ایشان در کتابهای عرفانی خود بر این نظر است که اولیاء شامخ الهی که از مقام "شهودزیبایی" بهرمندند و همه چیز را تحت اراده خدا میبینند ؛ اصلا مصیبتی را حس نمیکنند تا بخواهند نسبت به آن صبر داشته باشند و آنچه آنان دارند "تسلیم و رضایت" است .

آنچه نتیجه میگیریم این است عارفان در شهود خود آنچه در دار هستی می بینند همه را زیبا به دل نشین و محبوب میبینند.

 🔸نگاه شهودی زینب (س) 

حضرت زینب چون در چنین مکتب پرآوازه ای یعنی مکتب معرفتی امیرالمومنین و مناجات شعبانیه پدر ، درس خواند و تربیت شد تا همه حیات خود زیبا بیند .
از این رهگذر زینب ، دارای دو مقام منیع شد ؛ از یک سو ؛ در شهود جهان هستی ؛ خدا را میبیند . و از سوی دیگر ؛ همه هستی  با همه رخدادهایش را زیبا میبیند.

 🔸رابطه معرفتی حضرت زینب با امام حسین (ع)

بجاست که متذکر شوم همانطوریکه زینب کبری که درس "شهودعارفانه" و "زیبا بینی" از پدر گرفته ، از برادر هم "نگاه خدامحوری" و فقط خدا را دیدن را گرفته است . در نگاه حضرت امام حسین (ع) هر چه خدا بخواهد همان مقبول و محبوب است ؛ که فرمود : آنچه اراده خداست، «خیر» برای ما است ، چه به صورت پیروزی ، و چه به شکل شهادت : «ارجو ان یکون خیرا ما اراد الله بنا، قتلنا ام ظفرنا» (اعیان الشیعه، ج۱، ص۵۹۷)

 🔸تفسیر سیاسی از "مارایت الاجمیلا" 

این‌نگاه عارفانه به هستی و شهود حق تعالی و اراده او و عشق به خواسته های خدا ، خیلی بالاتر از این است که ما بیاییم و "ما رایت الا جمیلا" را تفسیر سیاسی کنیم و بگوییم ؛ زینب کبری چون می‌دانست که آینده سیاسی بنی امیه چه خواهد شد و چه شرایط سخت و شکست های مفتضحانه ای خواهند خورد ، آمد و کربلا و همه حوادث و همه سختی ها را به عنوان زیبایی نام برد!

 🔸پایه اساس مقامات زینب در یک آیه 

همه معارف اخلاقی و شهودی در یک آیه 
خلاصه سخن اینکه اولیاء الهی در سیر الی الله با تقوایی و اعتماد و اطمینانی که بخدا دارند در مقابل شدائد و مصائب صبر میکنند و از این مقام که مقام صبر است بالاتر میروند و به مقام یقین که همان مقام شهود است بار می یابند . این معارف را در این آیه بخوانید :
"وَجَعَلۡنَا مِنۡهُمۡ أَئِمَّةٗ يَهۡدُونَ بِأَمۡرِنَا لَمَّا صَبَرُواْۖ وَكَانُواْ بِـَٔايَٰتِنَا يُوقِنُونَ ."  (سجده / ۲۴)
" برخى از آنان را چون [در برابر مشكلات، سختى ها و حادثه هاى تلخ و شيرين] صبر كردند و همواره به آيات ما يقين داشتند، پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما [مردم را] هدايت مى كردند 
به نظر می رسد که تمام معارف و مقامات اخلاقی و عرفانی و شهودی ، در آیه سوره سجده قابل دیدن است و به خوبی می توانیم از همین یک آیه پایه و اساس این جمله نورانی حضرت زینب علیهاالسلام که فرمود : "ما رایت الا جمیلا" را ببینیم .

🆔https://t.me/soroushmarefat