ظهور معرفت در خانواده (5)

 

به قلم استاد حجت الاسلام هـــــادی ســـــروش:

 

"زن" و محدوده  و ژرفای مدیریتی او

------------------

در جوامع غربی برای احقاق حقوق زنان آمدند و محدوده فعالیت او را به بیرون از خانه برده و بر آن تأکید نموده و مخالف آن را سخت مورد اعتراض قرار دادند و دیگران به تبیعت از این تفکر بر امدند بصورتیکه امروز حتی در بعضی از شهر های کوچک که روزی دارالمؤمنینش میخواندند ، در در بازار و پاساژش عمده فروشندگان را بانوان تشکیل میدهند !

به نظر میرسد در این باب  توجه کافی صورت نگرفته  و البته ما در پی تخطئه و ممنوعیت این رویه نیستیم بلکه برآنیم از نظریه ژرف اسلام ، در اولویتهای  "مدیریتی زنان" سخنی داشته باشیم .

وقتی سخن از خانه داری زنان میشود در اذهان ساده مخاطبان صورتی از اجاق گاز و یخچال و پخت وپز و یا نظافت کودک  ویا.... ترسیم میشود . در حالیکه که اگر به عظمت "مسئولیت زن" در خانه توجه شود اصلا موارد فوق به ذهن نمی آید .

دو مسئولیت کار مهم و تخصصی زنان در خانه است که بن و ریشه همه موفقیات مردان و حتی خود بانوان در سطح وسیع جامعه است :

۱ - پرورش کودک و فرزندان خود.

۲ - تأمین محیط آرام برای به دست آوردن موفقیتهای بزرگ .

و از  آن رهگذر که عمل به این دو وظیفه، نقش اساسی در شکل گیری خانواده ای موفق و زنده را، در پی خواهد داشت، استادمطهری زن را بعنوان "سالار خانواده" معرفی می نماید .

 

پرورش  فرزندان

یک مادر در پرورش کودک و بلکه جوان خود جایگاهی بحق ارزشمند دارد که روزی از کمک درسی به فرزندش آغاز و مشاوره در تعیین رشته تحصیلی رسیده و از آنجا به مشاوره تعیین کننده در رابطه با ازدواج میرسدکه  این قسمت خود طی صدها توقفگاه ها را بهمراه دارد مثل انتخاب همسر برای جوان خود و توافق در تعیین مهریه و ....حتی در موارد اختلاف فرزندان با همسرشان همه معترفیم که حرف مادر در عاقبت آن اختلاف بسیار تعیین کننده است .

و نیز در رابطه با شغل فرزند و مسکن او، مادر سخنی شیندنی دارد که سرپرست خانواده به ساده گی نمی تواند از آن عبور کند .

 چه مادران و زنانی را سراغ داریم که در سرنوشت مثبت یا منفی فرزند خود تأثیر اول و آخر را داشته اند ، پس جای دارد همه ی هستی و یا بخش قابل توجهی از شخصیت شکل گرفته فرزندان را تصویری از خانواده آنان ارزیابی نمائیم.

پس هستی من ز هستی اوست           تا که هستم و هست دارمش دوست

وبه تعبیر زیبای استاد مطهری :

                           " مادران پیکر سازان اول اجتماع اند" . (یادداشتها۵/۵۵)

 

براین نکته  است که در اعلامیه حقوق بشر (بند۳از ماده ۱۶) آمده :

               "خانواده رکن طبیعی و اساسی اجتماع است" .

 آیا این مسئولیت را از قرار گرفتن پشت میز فروشگاه یا اداره ای کمتر میدانید؟!

این مقام و مسئولیت یعنی " مشاوره تعیین کننده " حق مسلم  مادر و مادران بوده و خواهد بود و امروز بر اساس رشد دانش و تهیه آسان ابزار دانش اندوزی مثل کتاب و رایانه و نرم افزاهای تربیتی و اینترنت و دیگر رسانه ها زنان بهتر میتوانند از این موقعیت خود بهره ببرند .

 

تأمین محیط آرام زندگی و رشد برای اعضای خانواده

مسئولیت مهم دیگر زنان در تأمین و ایجاد محیطی آرام و بی دغدغه برای زندگی خود و همسر و فرزندان خود است که بدون شک و تردید هیچ انسان موفقی در صحنه های علمی یا اقتصادی و سیاسی و اجتماعی از یک خانه و خانواده شلوغ و بی آرامش شکل نگرفته ، همه ی انسانهای فرهیخته خود معترفند گرچه این اعتراف را شاید از همه آنان نشنیده باشیم اما در باطنشان معترفند که

       "آنچه موفقیت داریم مدیون همدلی و همکاری همسرمان است " .

در  واقع  اداره داخل خانه یک مدیریت ژرف و عمیقی است که اگر بدرستی انجام گیرد زمینه و بستر مناسبی است برای تولید و پرورش نیک ترین عناصر اجتماعی در عرصه های مختلف علمی ، صنتعتی ، اقتصادی، مدیریتی و...

 به قول استاد مطهری (ره) :

            "تدبیر منزل  ، نوعی سیاست اجتماعی است " .(همان ۵/۲۹)

پس "زن مدیر و مدبر " یک سیاست مدار است نه یک پرده نشین بی خاصیت که برکات او را میتوان در جامعه دید و آن برکات نتیجه و ره آورد فعالیتها ومسئولیت شناسی" زنان" در خانواده  می باشد  .

 

استاد ما از استادشان علامه طباطبائی نقل میفرمود ایشان که همه توفیقات و تلاشهای وثمرات علمی خودرا ، مدیون همسر  فداکار خود میدانسته .    لذاست که شنیده شده آنجناب در مرگ همسر با کرامتش سخت می گریسته .

 اسلام مجموعه ای از این دو مرحله را که دو مسئولیت بزرگ و تعیین کننده برای زنان است را در یک کلمه " جهاد " خلاصه فرموده که :  

                            "جهــــــاد المراة حسن التبعـــل "(کافی۵/۹)

همانطوری که اوج مسئولیت پذیری " مردان " را در اداره موفق زندگیشان به " جــهاد فی سبیل الله  "  معرفی نموده :

                      " الکاد علی عیاله کالمجاهد فی سبیل الله " (کافی۵/۸۸)

البته این نکته بر اهل لسان مخفی نیست که در این دو حدیث باز هم مقام " زن " بالاتر است چون درمورد "زنان موفق به مسئولیت خویش " نام مجــــاهد میگذارد ولی برای "مردان موفق ودر حیطه مسئولیت خویش " میگوید "مثل مجاهد" (نه خود مجاهد) است  .

غیر از اینکه خانه و خانه داری "جهـــــــــاد " است بلکه صحنه خانه " مســـــــجد " است و شاید بدین جهت باشد که در کلمات معصومین (ع) آمده :

                       "مسجد المرة بیتها "(وسائل باب ۳۰ احکام مساجد)

یعنی "زنان موفق " گرچه در منزل باشند اما پیوسته در "عبادت " و زیباترین عبادت که   " سجده " است  ، میباشند .

البته شهید آیت الله مطهری از این حدیث استفاده کرده که "خدمت در خانه در ردیف خدمت به معبد است " . (همان ۵/۲۰۳)

به یاد دارم روزی را که استاد بسیار بزرگوارآیةالله جوادی آملی در درس تفسیر سوره نساء وقتی به ایه "الرجال قوامون علی النساء " رسید با چه آب و تابی روایت معروف اعتراض آن زن مؤمنه اهل مدنیه را از روی تفسیر المیزان خواندند کهدر میانه خطبه پیامبر(ص) زنی از کنار درب مسجد آنحضرت مورد خطاب قرار داد همه ی فضائل از قبیل جهاد و جماعت و جمعه و...از آن مردان است در حالیکه ما زنان هستیم که در محیط خانه آنان را برای این امور مهمه آماده میسازیم ؟!                                                                                                           پیامبر (ص) بعد از توجه و تأیید آن مؤمنه فرمود : اگر شما به وظائف خود در خانه پای بند باشید در همه موارد و مسائل اجتماعی شوهرانتان سهیم هستید و اجر تان مساوی است . 

لذا رسول معظم (ص) احب عباد الی الله را در مردی قرار داد که زیباترین روش اخلاقی را با همسر خود داشته باشد .(فقیه۳/۵۵۵)

برای زیارت روایات دیگر در این موضوع به تفسیر المیزان جلد ۴ صفحه ۳۷۳ ببعد مراجعه فرمائید .

--------------------------------------

مطلبی که در پیوست آمده نمونه ای از مدیریت یک زن مسلمان در سخت ترین شرائط است .

ادامه نوشته

آراستگی سیاست به معرفت (4)

                        *به قلم استادهادی سروش*

                ادب

 

بزرگان اخلاق بر این باور بحق اند که نهان پنهان آدمی در مواقع حساس به ظهور میرسد و درست در آن بزنگاه است اندوخته های اخلاقی ازنوع مثبت یا منفی آن خود را نمایان میکند . آفرین بر سخن آفرین اهل البیت ، حضرت امیر(ع) که فرمود :

           "در دگرگونی های زمانه متن انسانها ظاهر میشود ".(۱)

اگر انسان در شرائط عادی یا شرائط دلخواه خود باشد انتظار روش ها  و منش های "مؤدبانه" انتظار کاملا سهل الوصولی است چراکه کنترل یک خودرو  در یک فضای باز وبدون مانع و نبود هیچ عامل خطر و بازدارنده ،بسیار عادی و ساده است ، اما وقتی شرائط خودرو از جهت فنی و شرائط مسیر و هوا بحرانی شود و راننده هم گرفتار بیماری شود آنگاه است که همه مهارت راننده برای کنترل صحیح خود و خودرو بظهور می رسد .

این تشبیه ساده یادآور این نکته است در شرائط عادی " باادب " بودن که ملاک ارزش نخواهد بود ، بلکه در بزنگاهی که بی ادبی دیگری ادب آدمی را می آید که بپیچاند جای " ادب " است و "ادب"

باتوفیق شاگردی که نسبت به تلامذه ارزنده جناب علامه طباطبائی (ره) روزیم شد به این باور رسیدم که آن جناب فوق العاده "با ادب " بوده ، چون "ادب" رفتاری و گفتاری شاگردان ایشان مورد اعتراف دیگران نیز میباشد اینان همگی جرعه نوش "ادب" آن استاد الهی خود هستند ، یکی از خوشه چینان  ادب آن بزرگوار ،استاد عزیز حضرت حسن زاده آملی است که ایشان "ادب " را بجا و زیبا به تعریف در آورده که :

                                  " ادب حفظ حدود است . " (۲)

و البته صاحب المیزان در معرفی "ادب" مینویسد :

                       "ادب  شکل زیبای رفتاری آدمیان است" .(۳)

روش "مؤدبانه " حضرات انبیاء (ع) نسبت به حضرت حق ، تا با دوستان و حتی دشمن مبحث مفصلی در المیزان (۴) است که امید دارم این سفارش  را ، شما خواننده محترم میپذیرید که یک بار و حداقل یک بار آن قسمت را ببینید .

 دو نمونه از آن مبحث را ملاحظه فرمائید :

۱ـ در جریان تهدید بی ادبانه به قتل که قابیل نسبت به برادر خود داشت ، هابیل در کمال ادب پاسخ داد : 

 "اگر شما دستت را بخون من آغشته سازی ، ولی من دست را به سمت تو بلند نخواهم کرد تا شما را از پای در آورم " .(۵)

اجازه دهید در همین جا سؤالی به میان آوردم که اگر برادری در بحثهای سیاسی "روش مؤدبانه" با برادر خود نداشته باشد ، به چه کسی" اقتداء" نموده؟! و آنکه در قبال" گفتار غیر مؤدبانه "، "روش اخلاقی و ادبی" را پیشه خود میسازد ، به چه کسی "اقتداء" کرده ؟! 

۲ - وقتی  عرب جاهل و بی ادب به پیامبر بزرگوار اسلام اهانت کردند و گفتند " او فقط گوش است یعنی فاقد شعور است(معاذالله)، پیامبر در کمال ادب فرمودند: در مسیر ایمان بخدا و محبت به مؤمنین گوش بودن زیباست.(۶)

از ذیل آیه استفاده میشود این پاسخ "بسیار مؤدبانه " رسول خدا (ص) نسبت به کسانی بود که مرتب آن بزرگوار را "اذیت" میکردند .

این نمونه ای از این حقیقت است که همه پیامبران بر اساس تفکر بحق ،هماهنگی سیاست و دیانت ، در میدان سیاست آنهم از نوع مبارزه ، هیچگاه از مسیر "ادب " خارج نشدند . که آیات شریفه قرآن در برخورد حضرات نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و خاتم انبیاء با مخالفان و معاندان بسیار دیدنی است . 

میدان سلائق سیاسی یکی معرکه های پر خطری است که وقتی  بر انسان "بامعرفت " میگذرد " ادب " حرف اول را میزند، و آن اندوخته اخلاقیش به ظهور میرسد. و این تعبیر معروف به ذائقه،نمود شیرینی میکند که :  " ادب مرد به از دولت اوست "

سیاستمدار " با ادب " در قبال رقیب خود قبل از آنکه پیام سیاسی خود را به او برساند، معرفت خود را در قالب "ادب"  نشان میدهد . و تردید نفرمائید که چنین فردی در ارائه دیدگاه خود و مقبولیت آن در نزد دیگران، موفق خواهد بود .

برای "سیاسی بودن" و "مؤدب بودن" سه مقام داریم که باید طی شود :

اول ، توجه جدی به ارزش و  نیز تأثیر " ادب " .

دوم ، تمرین " ادب " داشتن .

سوم ، گذر بر رفتار وگفتار سیاستمداران " باادب " .

 

در این مقام حرف باقی است .....تابعد                               

ظهور معرفت در خانواده (4)

                

حضرت آیت الله العظمی بهجت به تمام همسران

 این گونه حکیمانه سفارش می‌کنند:

 

 «هماهنگی و موافقت بین زن و مرد در محیط

خانواده از هر لحاظ و به صورت صد در صد برای

 غیرانبیاء و اولیا غیر ممکن است.

اگر بخواهیم محیط خانه، گرم و با صفا و صمیمی

باشد، فقط باید صبر و استقامت و گذشت و چشم

 پوشی و رافت را پیشه خود کنیم تا محیط خانه

 گرم و نورانی باشد. اگر این‌ها نباشد اصطکاک و

 برخورد پیش خواهد آمد. و همه اختلافات

خانوادگی از همین جا ناشی می‌شود.»

 

ظهور معرفت در خانواده(2)

ظهور معرفت در خانواده (3)