ادب

بزرگان اخلاق بر این باور بحق اند که نهان پنهان آدمی در مواقع حساس به ظهور میرسد و درست در آن بزنگاه است اندوخته های اخلاقی ازنوع مثبت یا منفی آن خود را نمایان میکند . آفرین بر سخن آفرین اهل البیت ، حضرت امیر(ع) که فرمود :

           "در دگرگونی های زمانه متن انسانها ظاهر میشود ".(۱)

اگر انسان در شرائط عادی یا شرائط دلخواه خود باشد انتظار روش ها  و منش های "مؤدبانه" انتظار کاملا سهل الوصولی است چراکه کنترل یک خودرو  در یک فضای باز وبدون مانع و نبود هیچ عامل خطر و بازدارنده ،بسیار عادی و ساده است ، اما وقتی شرائط خودرو از جهت فنی و شرائط مسیر و هوا بحرانی شود و راننده هم گرفتار بیماری شود آنگاه است که همه مهارت راننده برای کنترل صحیح خود و خودرو بظهور می رسد .

این تشبیه ساده یادآور این نکته است در شرائط عادی " باادب " بودن که ملاک ارزش نخواهد بود ، بلکه در بزنگاهی که بی ادبی دیگری ادب آدمی را می آید که بپیچاند جای " ادب " است و "ادب"

باتوفیق شاگردی که نسبت به تلامذه ارزنده جناب علامه طباطبائی (ره) روزیم شد به این باور رسیدم که آن جناب فوق العاده "با ادب " بوده ، چون "ادب" رفتاری و گفتاری شاگردان ایشان مورد اعتراف دیگران نیز میباشد اینان همگی جرعه نوش "ادب" آن استاد الهی خود هستند ، یکی از خوشه چینان  ادب آن بزرگوار ،استاد عزیز حضرت حسن زاده آملی است که ایشان "ادب " را بجا و زیبا به تعریف در آورده که :

                                  " ادب حفظ حدود است . " (۲)

و البته صاحب المیزان در معرفی "ادب" مینویسد :

                       "ادب  شکل زیبای رفتاری آدمیان است" .(۳)

روش "مؤدبانه " حضرات انبیاء (ع) نسبت به حضرت حق ، تا با دوستان و حتی دشمن مبحث مفصلی در المیزان (۴) است که امید دارم این سفارش  را ، شما خواننده محترم میپذیرید که یک بار و حداقل یک بار آن قسمت را ببینید .

 دو نمونه از آن مبحث را ملاحظه فرمائید :

۱ـ در جریان تهدید بی ادبانه به قتل که قابیل نسبت به برادر خود داشت ، هابیل در کمال ادب پاسخ داد : 

 "اگر شما دستت را بخون من آغشته سازی ، ولی من دست را به سمت تو بلند نخواهم کرد تا شما را از پای در آورم " .(۵)

اجازه دهید در همین جا سؤالی به میان آوردم که اگر برادری در بحثهای سیاسی "روش مؤدبانه" با برادر خود نداشته باشد ، به چه کسی" اقتداء" نموده؟! و آنکه در قبال" گفتار غیر مؤدبانه "، "روش اخلاقی و ادبی" را پیشه خود میسازد ، به چه کسی "اقتداء" کرده ؟! 

۲ - وقتی  عرب جاهل و بی ادب به پیامبر بزرگوار اسلام اهانت کردند و گفتند " او فقط گوش است یعنی فاقد شعور است(معاذالله)، پیامبر در کمال ادب فرمودند: در مسیر ایمان بخدا و محبت به مؤمنین گوش بودن زیباست.(۶)

از ذیل آیه استفاده میشود این پاسخ "بسیار مؤدبانه " رسول خدا (ص) نسبت به کسانی بود که مرتب آن بزرگوار را "اذیت" میکردند .

این نمونه ای از این حقیقت است که همه پیامبران بر اساس تفکر بحق ،هماهنگی سیاست و دیانت ، در میدان سیاست آنهم از نوع مبارزه ، هیچگاه از مسیر "ادب " خارج نشدند . که آیات شریفه قرآن در برخورد حضرات نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و خاتم انبیاء با مخالفان و معاندان بسیار دیدنی است . 

میدان سلائق سیاسی یکی معرکه های پر خطری است که وقتی  بر انسان "بامعرفت " میگذرد " ادب " حرف اول را میزند، و آن اندوخته اخلاقیش به ظهور میرسد. و این تعبیر معروف به ذائقه،نمود شیرینی میکند که :  " ادب مرد به از دولت اوست "

سیاستمدار " با ادب " در قبال رقیب خود قبل از آنکه پیام سیاسی خود را به او برساند، معرفت خود را در قالب "ادب"  نشان میدهد . و تردید نفرمائید که چنین فردی در ارائه دیدگاه خود و مقبولیت آن در نزد دیگران، موفق خواهد بود .

برای "سیاسی بودن" و "مؤدب بودن" سه مقام داریم که باید طی شود :

اول ، توجه جدی به ارزش و  نیز تأثیر " ادب " .

دوم ، تمرین " ادب " داشتن .

سوم ، گذر بر رفتار وگفتار سیاستمداران " باادب " .

در این مقام حرف باقی است .....تابعد