۱۳۹۹ پنج شنبه ۶ شهريور - ١:صفحه نخست

درس‌آموخته‌های عاشورا در زمانه کنونی

حجت‌الاسلام ‌هادی سروش مدرس حوزه و پژوهشگر دینی

واقعه کربلا اگرچه در مکان و زمان خاصی رخ داده، اما همواره زنده، حیات‌بخش و حرکت‌آفرین است و درس‌آموخته‌های این رویداد عظیم تاریخی می‌تواند درطول عصرها، برای جوامع مختلف الهام‌بخش و یاریگر به‌شمار آید. همبستگی اجتماعی اخیر در مقابله با ویروس کرونا، یکی از درس‌‌آموخته‌های عاشورایی است که در این چندماه اخیر درکشور شاهد آن‌ بوده‌ایم. به نگاه نگارنده  این همبستگی برگرفته از سه مولفه تدبر مرجعیت علمی، درایت مرجعت دینی و آگاهی مردم بوده است. در این رویداد ارایه نظر مشخص و دور از حب و بغض مرجع علمی، یعنی متخصصان عرصه سلامت مانع تشتت نظر در میان مردم شد. مرجعیت دینی  نیز با یکپارچگی منسجم بر رعایت این موازین قانونی و علمی تأکید کرد؛ این همگرایی در ابعاد علمی و دینی، درنهایت اعتماد و آگاهی مردم را در پی‌داشت. به نگاه نگارنده اگر امروز شاهد گرامیداشت منسجم و منظم محرم حسینی در ایران اسلامی هستیم، نتیجه همراهی این سه مولفه در جامعه بوده است؛ یقینا این همراهی در موضوعات و مصادیق دیگر نیز می‌تواند منجر به انسجام و عملکرد صحیح شود. «اهمیت و ارزش انسان» نکته و شاخص دیگری از درس‌آموخته‌های عاشوراست. ما اگر به واقعه عاشورا به‌عنوان یک رویداد تاریخی در جهان بشریت بنگریم و تمام زیبایی‌ها، خوبی‌ها و جنایت‌های رویداد را مورد خوانش صحیح قرار دهیم، این نکته را درمی‌یابیم که عاشورا پدید آمد تا به جایگاه انسان و انسانیت حرمت قائل شود. این نگاه به عاشورا اگر درعرصه اقتصادی، سیاسی، علمی و سلامت هم لحاظ شود، دیگر حقوق، جان و کرامت انسانی زیر بار یوغ ستم و ظلم از بین نخواهد رفت. عاشورا درس بزرگی است که به انسان یادآور و متذکر می‌شود که حفظ این حیات انسانی چه از لحاظ معنوی و چه از لحاظ مادی، یک امر ضروری است. انسانی که درس‌آموخته مکتب عاشوراست،  برای حفظ جان خود و دیگری حرمت قائل است؛ این اهمیت را می‌توان در مسأله کنونی یعنی حفظ سلامت جامعه در مقابل ویروس کرونا نیز مدنظر قرار داد، یعنی حفظ جان انسان در برابر این خطر هم برای خود و هم برای دیگری و هم برای مسئولان جامعه یک وظیفه است.
«ادای دِین»، نکته و درس‌آموخته دیگری است که از عاشورای حسینی می‌توان آموخت. عاشورا به ما می‌آموزد که انسان نسبت به مسائل اجتماعی خود مسئول است. نسبت به ادای دین به دیگری مسئول است. روایت است امام حسین علیه‌السلام در شب عاشورا به یکی از یاران خود فرمود: «اعلام کن اگر کسی دِینی برعهده دارد، فردا در رکاب ما پیکار نکند.» یکی از اصحاب برخاست و گفت: «من مقروض هستم به یکی از لشکریان عمرسعد. امام پیکی فرستادند و قرض و دِین او را ادا کردند.» این نکته را باید محبان امام حسین(ع) مدنظر قرار دهند که سلامتی و جان مردم بالاترین دِینی است که باید افراد آن را مهم بشمارند.

مسأله دیگر، تضادسازی است که مغرضان سعی دارند میان علم و دین ایجاد سازند. اگرچه این روزها برگزاری منسجم سوگواری حسینی خود گواهی است بر رد این نظر مغرضانه. این مسأله در مذهب تشیع با توجه به فرهنگ غنی و پویایی فقه شیعه مشخص و آشکارتر است، اما نکته دیگر در این موضوع، همراهی دین، علم و اخلاق است. اخلاق مولفه سوم دیگری است که خود دو مولفه دیگر را تأیید و تبیین می‌‌کند؛ اخلاق یعنی حرکت به سمت‌ خوبی‌ها و زیبایی و دوری از پلیدی و زشتی. به‌طور مثال در همین بحران عالمگیر کرونا، با توجه به اینکه حفظ جان و سلامت انسان یک خوبی و زیبایی است، پس اخلاق این حرمت به انسانیت را تأیید می‌کند، علم تبیین می‌‌کند و شرع آن را برای فرد مکلف، تکلیف می‌کند. این سه‌گانه علم، اخلاق و دِین سه بعد معرفتی است که می‌تواند انسان را در مسیر سعادت و کمال حرکت دهد.