«غُبارِ غُربت بر آرمان های اخلاقی ! »/ نوشتاری از استاد هادی سروش/ بخش پنجم

انتشار :‌ یکشنبه ۰۵ / ۰۱ /۱۴۰۳ | ساعت ۱۰:۴۰

شفقنا- حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش در سلسله نوشتارهایی اخلاقی بمناسبت ماه رمضان باعنوان «غُبارِ غُربت بر آرمان های اخلاقی ! » و در بخش پنجم که در اختیار شفقنا قرار داده، این گونه آورده است:

اشاره ؛ در شگفتی ام چگونه یک مسئول پرمدعا از یک واقعیت بنام تاثیر مستقیم فقر و تنگنای اقتصادی بر اخلاق چشم میپوشد و در جماعت و جمعه ، در وزارت و وکالت و ریاست برای مردمِ گرسنه نسخه اخلاق مداری میپیچد!! ای کاش می فهمیدند که یک پدری که در تنگنای اداره خانه است ، اخلاقیاتی مانند راستگوئى، امانت داری ، حرمت آبرو و زبان مودب و متانت و .. كاری نشدنی و خنده آور است. بدون شک، وزر و وبال بی اخلاقی های جامعه تا حدود قابل توجهی به گردن آنانی است که فقر را بر جامعه ای تحمیل میکنند چرا که پیامبر در آخرین خطبه ؛ صریحا حکومت دینی از ایجاد فقر بر حذر داشت و تصریح کرد فقر با ذلت و کفر باهم است! متاسفم که استاد مطهری را حذف کردیم ! که میگفت : “اسلام نه تنها خواسته شما مشکل اقتصادی نداشته باشید بلکه خواسته اینقدر داشته باشید که کارهای بزرگ بکنید.”

بسمه تعالی

️معاش و بخش مالی زندگی از ضرورات اجتناب ناگزیر زندگی بشر است و بدون تردید هر گونه حوادث اقتصادی وکمبودهای مالی ، براخلاق فرد و جامعه تاثیر منفی دارد و این حقیقت غیر قابل انکار است.

تاکید اسلام بر غنایِ اقتصادی

کسانیکه کمترین آشنایی با مبانی دینی دارند میدانند که اسلام بر غنایِ اقتصادی یک مسلمان و یک جامعه اسلامی تاکید زیادی کرده و حتی در صدر اسلام که شرائط اقتصادی بسیار دشوار بوده ، یکی از الطاف خدا که در سوره قریش ذکر شده ؛ شرائط مثبت اقتصادی مسلمانان است ؛ “الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ”

از این رو اسلام به اموری سفارش نموده تا در نتیجه جامعه از گزند گرسنگی حفظ شود و گرفتار آثار شوم گرسنگی مانند بی ایمانی و بی اخلاقی نشود. برخی از آن امور را متذکر میشوم؛

۱) تلاش اقتصادی

در نگاه پیامبر عزیزمان “تلاش اقتصادی” یک عبادت با فضیــلت است و با فضلیت ترین قسمت عبادت این است که انسان تلاش کند روزی حلال ومثبتی داشته باشد .
امام صادق(ع) فرمود : “الکادعلی عیاله کالمجـاهد فی سبیله” ؛ کسانی که تلاش برای زندگی می‌کنند این ها مانند مجاهدان فی سبیل الله هستند.

۲) ضرورت تدبیر در اقتصاد

اقتصاد و اداره زندگی امروزه یک مسئله عادی نیست و حتما باید برای ورود و خروج ها ، تامل کرد ، فکر کرد ، مشورت کرد ، وتجربه کرد ، چون اقتصاد امروز بسیارپیچیده است ، خیلی باید استاد بود تا بتوان پول حلال به دست آورد ، دیروز هم که اقتصاد پیچیده نبوده با درهم و دینار کسب و کار می کردند ، همان روز هم اهلبیت (ع) سفارش کردند که شیعیان ، مومنین ، حتما حتما حسابگرباشید ، تعقل داشته باشید و فکرکنید .
امام هشتم (ع) می فرماید : “الکمال کل الکمال … التقدیر فی المعیشه” بالاتــرین نقطه های کمال برای انسان سه چیزاست که یکی از آنها “التقدیرفی المعیشه”

۳) توجه به معنویت در اقتصاد

توجه به نقش الهیات و غیب در اقتصاد و زندگی
قرآن به عنوان والاترین مرکز الهیات و غیب ، بعد توجه انسان به تلاش و توجه به استعدادها و عقلانیت ، به توجه به غیب و امداد الهی سوق میدهد.
آیه ۹۶ سوره اعراف در این راستا مهم است ؛
«و لو انّ اهل القری امنوا و اتّقوا لفتحنا علیهم برکات من السّماء و الأرض» = ؛ اگر مردمان شهرها از ایمان و تقوا بهرمند باشند، برکات آسمان و زمین بر آنان گشوده میشود. این آیه ازمهمترین آیات قرآن شریف است . از آیاتی است که بسیارانسان را دلگرم می کند بسیار به انسان انرژی مثبت درمعاش و در زندگی می دهد.

چرایی توجه دین به زندگی راحت برای شهروندان

این حقیقت درستی که بگوییم ؛ اسلام که تئوری آن در قرآن و سنت پیامبـر(ص) و عترت (ع) ترسیم شده ، روی مسئله اقتصاد ومعاش ، تلاش برای زندگی راحت تر، زندگی بهتر، حساسیت نشان داده است.

اما چرا ؟ آیا اسلام یک دین صددرصد مادی است؟ نه خیر . بلکه پاسخ را در روایات ذیل خواهید یافت که همه سخن در این است که فشار و تنگنای اقتصادی و تحمیل فقر بر مردم ، جامعه را از ایمان و اخلاق و پیشرفت معنوی بکلی ساقط میکند.

در نهج البلاغه؛ فقر و تهى دستی را مرگ بزرگتر می داند ؛ «اَلْفَقْرُ الْمَوْتُ الاَكْبَرُ». (حکمت۱۶۳) آیا شما از یک مُرده انتظار اخلاق و حرکت معنوی میتوانید داشته باشید؟!

در مورد نكوهش فقر و بدبختی اقتصادی همین قدر بدانید که امیرالمومنین (ع) فشار اقتصادی فرد و جامعه را باعث سقوط علمی و فرهنگی فرد و جامعه میداند ؛ «وَ الْفَقْرُ يُخْرِسُ الْفَطِينَ عَنْ حُجَّتِهِ»؛ فقر، انسانِ هوشمند را از بيان دليل و حجت خود گنگ مى سازد. (حکمت ۳)

در مورد دیگری امام علی (ع) که خود زمامدار حکومت دینی است تصریح میکند ؛ فشار اقتصادی باعث سقوط دینداری و کاهش قدرت تعقل در مردم و بداخلاقی در جامعه میشود! چینی فرمود : «فَإنَّ الْفَقْرَ مَنْقَصَةٌ لِلدّينِ! مَدْهَشَةٌ لِلْعَقْلِ، دَاعِيَةٌ لِلْمَقْتِ». (حکمت ۳۱۹)

تمام این تاکیدهای نهج البلاغه بر مسئله رفاه در زندگی مردم و عدم فقر و فشار اقتصادی ، آموزه ای از پیامبر بزرگ خدا (ص) است .
شما این دعای مهم و صریح پیامبر را مرحوم کلینی نقل می کند با دقت ملاحظه کنید:
“اللّهُمَّ بارِك لَنا فِي الخُبزِ ، و لا تُفَرِّق بَينَنا و بَينَهُ ؛ فَلَولاَ الخُبزُ ما صَلَّينا و لا صُمنا ، و لا أدَّينا فَرائِضَ رَبِّنا .= خدایا دراین لقمه نانی که ما می خوریم برکت قرار بده بین ما و نان فاصله قرار نده.اگر نان نداشته باشیم از نماز و روزه و دیگر واجبات دینی خبری نخواهد بود!” (کافی ج ۵ ص ۷۳)

پیامبری که به مقام “دنی و فتدلی وقاب قوسین اوادنا” رسید یعنی به بالاترین نقطه تقرب الهی رسید . و پیــامبری که “نفس رحمانی” است . و پیامبری که خلقت اول بر او بکاررفته . و پیامبری که اشرف همه انسان‌ها و سـیدالمرسلمین وخاتم الانبیاست ؛ این پیامبرحرف از نان می زند.

مسئولیت حکومت دینی در ترتیب زندگی مرفه برای مردم

پیامبر رحمت نه تنها فقط در مورد رفاه اقتصادی جامعه دعا میکرد ، بلکه در آخرین خطبه رسمی در مسجد مدینه نکاتی را به عنوان دستور به والیان حکومت های دینی صادر میکند و از آن جمله مسئله رسیدگی به وضع معاش و نیازهای زندگی شهروندان جامعه اسلامی است .
ایشان تصریح میکند؛ “أُذَكِّرُ اَللَّهَ اَلْوَالِيَ مِنْ بَعْدِي عَلَى أُمَّتِي أَلاَّ يَرْحَمُ عَلَى جَمَاعَةِ اَلْمُسْلِمِينَ .. وَ لَمْ يُضِرَّ بِهِمْ فَيُذِلَّهُمْ ، وَ لَمْ يُفْقِرْهُمْ فَيُكْفِرَهُمْ ..” خدا را بر والیان امور مسلمین شاهد میگیرم که باید برای جامعه باعث آرامش و راحتی باشند .. مبادا کاری کنند مردم آسیب دیده شوند و در نتیجه به ذلت اخلاقی کشیده شوند! ، مبادا فقر و تنگنا را بر مردم تحمیل کنند و باعث بی ایمانی جامعه شوند!.

این سخنان پیامبر (ص) حجت را بر هر مسئولی درهر شهر و روستایی تا هر وکیل و وزیر و حاکمی تمام کرده است .
تصریح رسول الله (ص) است که فشار اقتصادی باعث بداخلاقی و بی ایمانی در جامعه میشود. آیا گوش شنوایی این سخنانِ پیامبر را میشنود؟

در شگفتی ام چگونه یک مسئول پرمدعا از یک واقعیت بنام تاثیر مستقیم فقر و تنگنای اقتصادی بر اخلاق چشم میپوشد و در جماعت و جمعه ، در وزارت و وکالت و ریاست برای مردمِ گرسنه نسخه اخلاق مداری میپیچد!! ای کاش می فهمیدند که یک پدری که در تنگنای اداره خانه است ، اخلاقیاتی مانند راستگوئى، امانت داری ، حرمت آبرو و زبان مودب و متانت و .. كاری نشدنی و خنده آور است. بدون شک، وزر و وبال بی اخلاقی های جامعه تا حدود قابل توجهی به گردن آنانی است که فقر را بر جامعه ای تحمیل میکنند چرا که پیامبر در آخرین خطبه ؛ صریحا حکومت دینی از ایجاد فقر بر حذر داشت و تصریح کرد فقر با ذلت و کفر باهم است! متاسفم که استاد مطهری را حذف کردیم ! که میگفت : “اسلام نه تنها خواسته شما مشکل اقتصادی نداشته باشید بلکه خواسته اینقدر داشته باشید که کارهای بزرگ بکنید.”

بله جامعه ای که متحمل بی تدبیری و یا بدتدبیری مسئولین ذی ربطی شود که خود آنان تا بلغتِ الحلقوم سیر هستند! نمیواند از اهریمن فقر جدا شود، این حق شهروندان کشور اسلامی است که از یک زندگی حداقلیِ متعادل -همان قدر که در قانون اساسی جمهوری اسلامی آمده- بهرمند باشند. و اگر چنین باشد هیچ گاه غبار غربت بر آرمانهای اخلاقی را تجربه نمیکنند.

• برچسب ها
• آرمان های اخلاقی
• غُبارِ غُربت بر آرمان های اخلاقی
• هادی سروش

اخبار مرتبط

استاد هادی سروش: «مگر می‌شود روحانی رانت بخورد، زندگی لاکچری داشته...

«غُبارِ غُربت بر آرمان‌های اخلاقی!» بخش چهارم/ نوشتاری از استاد هادی...

«غُبارِ غُربت بر آرمان‌های اخلاقی!» بخش سوم/ نوشتاری از استاد هادی...

«غُبارِ غُربت بر آرمان های اخلاقی ! »/ نوشتاری از استاد...

«غُبارِ غُربت بر آرمان های اخلاقی ! »/ نوشتاری از استاد...

پایان شعبان و پیش بسوی ماه ذکر خدا و اسماء خدا...