بسمه تعالی

چرا تنگ نظری در مراسم دعا؟

نوشته : حجت الاسلام هادی سروش*

-----------------------------

«فقه الدعاء» به معنای فهم عمیق امور مربوط به دعا از قبیل زمان دعا ،مکان دعا، معنا دعاوشرائط استجابت دعا و... میاشد که انسان را به خروجی های مهم معرفتی می رساند.

در بررسی ادعیه ماه مبارک رمضان بر اساس «فقه الدعاء» به سه قسم از دعا دست می یابیم که قسم سوم آن موضوع این نوشتار است و دارای درس بزرگی به ماست. اما بجهت مناسبت با ماه الهی به دو قسم اولی به اختصار اشارتی میکنیم:

اول :

گاه دعا برای طلب وصول به عالیترین مقامات قرب الهی و دستیابی به «معرفة الله» است که در این مقام خواسته "داعی" ظهور اسماء حسنای الهی در انسان می باشد. دعای شریف «سحر» که از طریق امام رضا (ع) رسیده که امام باقر(ع) در هر سحر ماه رمضان میخوانده و با عبارت «اللهم انی اسئلک من بهائک بابهاه و کل بهائک بهیّ ...» )مصباح المتهجد/792-مصباح کفعمی /760)آغاز می شود.

فقیه«فقه الدعا»وکارشناس برتر در دعاشناسی، استاد بزرگوارم آیت الله حسن زاده آملی دستور به خواندن این دعا را در سحرهای ماه رمضان بنا به توصیه علامه طباطبائی، به شاگردشان می فرمودند و بر این باور نورانی بودند که تمام این دعا سخن از قرب الهی و ظهور اسماء حسنای الهی در انسان است و کلامی در رابطه با مقامی پایین تر از آن مثل بهشت و نعمت های آن مطرح نشده است.

دوم:

و گاه دیگری دعا و انابه برای دستیابی به مغفرت الهی و نیل به برکات اُخروی و دوری کامل از همه عذابهای الهی است که در این رابطه بهترین دعای ماه رمضان دعای ابوحمزه ثمالی است که از امام سجاد (ع) برای همة سحرهای ماه مبارک واردشده است و برای تربیت نفس و اُنس با حضرت رب العالمین و توجه به آخرت است که به اعتراف بزرگان، بی نظیر است.

و از بعض اساتیدم شنیدم مرحوم آیت الله سیدصدرالدین صدر در قنوت نمازشب این دعا رامیخوانده.

سوم:

که محط نظر دراین نوشتار است اینستکه در بخشی از دعاهای ماه رمضان ، دعا در رابطه با امور اجتماعی و سیاسی است کهخواسته دعا کننده طلب خیر و سلامت و سعادت برای همه مسلمین  میباشد.

آن درس بزرگ اینجاست که ممکن است در قسم اول و دوم مدار دعا "خصوصی و اختصاصی" باشد اما در قسم سوم "عمومیت" و فرا گیر بودن مورد نظر است و تنگ نظری "مردود" شمرده و به ما درس «دگربینی»ونه «خودبینی» داده شده.

از این نمونه ، دعائی است که به نقل کفعمی  (مصباح/618 و بلدالامین/223) و دیگران از حضرت رسول اعظم (ص) وارد شده که آنحضرت هر روز بعداز هر نماز آن را میخوانده و آن دعای معروف «اللهم ادخل علی اهل القبور السرور ...» است.

در این دعای نورانی ،دعا برای همه فقیران و همهگرسنگان و همه قرض مندان و همهاسیران و محصوران و همه امور و شئون مسلمین ، شده نه گروه خاص واین خصوصیت مهم یعنی "عمومیت" را از واژه «کل» که در عبارت دعا بصورت تکرار آمده و از ادات عموم است و شمول و گسترش را میرساند، میفهمیم.

پس خط کشی هائی که برخی از ما حزب اللهی ها و مذهبی ها در دعا کردن هایمان داریم در نزد معصومین(ع)مطرح ومقبول نمیباشد.

نکته مهم  از این دعا

اگر فقراتی از این دعا را حمل بر عواطف عالی انسانی کنیم مانند: «واشف کل مریض» امّا دو فقره در این دعا معنای عمیق تر از عواطف را بهمراه دارد:

یکی: «اللهم فک کل اسیر» است که باید به این نکته توجه کرد که این کلام از زبان پیامبر (ص) صادر شده و «اسیر» در زمان آن بزرگوار چه کسانی بوده­اند؟ آیااسیری غیر از اسراء مشرک بوده است؟؟

پس آنانکه تخالف دینی یااختلاف سلیقه­ای و سیاسی  با ما دارند هم میتوانند از دعای خیرخواهانه ما نیز بهرمند شوند . این است درس بزرگ پیامبر اسلام(ص) .

دیگری: فقره «اللهم اصلح کل فاسد من امور المسلمین» است که اولا سخن از اصلاح همة امور همة مسلمین است(اجرائی-قضائی-تقنیی-نظامی-فرهنگی-اقتصادی و....). که این نشان از یک خیرخواهی وسیع و بی خط و مرز برای همة مسلمین و همه مسئولین است و روشن است که "همه مسلمین" یعنی هر مسلمانی با هر گرایش و سلیقه­ای که باشد باید مورد دعای دیگر مسلمین قرار گیرد.

و ثانیاً سخن از دعا برای «اصلاح امور» است نه "نفرت پراکنی" بوسیله"بدبینی" و"نفرین و لعن و اهانت".

سؤال این قلم این است که:

آیا ما توانسته­ایم این مفاهیم بلند را بعنوان یک فرهنگ در مراسم دعاهای ماه رمضان که مورد اقبال همگان است،درآوریم؟!

و آیا با یک دید باز در ایام و لیالی ماه رمضان دیگر مسلمانان و حتی آنان که مثل ما فکر نمی کنند را مهمان ادعیه خود کرده ایم؟!

ما در میان ادعیه ماه مبارک بررسی کردیم و غیر از طلب رحمت الهی و هدایت الهی برای خود و دیگران با توجه به همه معنای وسیع "دیگران"نیافتیم .

چقدر دلنشین امام کاظم(ع) خط کلی را این رابطه معرفی میکند که هر که "موحد به توحیدالهی" است محبوب ترین حقیقت را فراهم آورده :

«اللهم انی اطعتک فی احب الاشیاء الیک و هو التوحیدو لم اعصک فی ابغض الاشیاءو هو الکفر...»

)مصباح کفعمی/291)

پس هر که در جرگه «ایمان» باشد و لو ضعیف ترین مراتب آن، مستحق دعای دیگران است.

-----------------------------------

این مقاله در سایت های :

خبر آنلاین

دین آنلاین

شفقنا

اعتدال

شبکه اجتهاد