استاد هادی سروش: آیا جامعه ما، جامعه دینداری است ؟

انتشار :‌ پنج‌شنبه ۳۰ / ۱۱ /۱۴۰۴ | ساعت ۱۶:۰۰

شفقنا- حجت الاسلام و المسلمین هادی سروش در یادداشتی نوشت: پرسش فراگیری در این سالها مطرح است که آیا جامعه مان دینی است؟

آیا بعداز حکومت سابق، در ظواهر و محتوای دین؛ جامعه مان پیشرفت داشته یا پسرفت؟

پاسخ به این سوال بستگی دارد که دین را در جامعه به چه شکلی تعریف می کنیم؟

میزان دینداریِ جامعه

اگر مقصود از دینداری ؛ رونق و شرکت در مراسم شبهای قدر و اعتکاف و دسته های عزاداری و راهپیمایی هایی نظیر اربعین است ، بله جامعه مان جامعه ای ارزشی و دیندار است.

ولی اگر بخواهیم ملاک را فرمایش امام سجاد (ع) قرار دهیم که در زمان امویان زیست مینمود و اتفاقا در حجاز و عراق و خصوصا در شام ؛ مسجد و حج و جماعت و جمعه رونق داشته ، پاسخ چیز دیگری خواهد بود!

سخن امام سجاد در معیار دینداریِ جامعه

سخن امام زین العابدین(ع) را ملاحظه کنید؛ «وقتی ابی مالک از امام سجاد در رابطه همه شرعیت و دین پرسش نمود؟ امام (ع) دین و دینداری را در سه چیز معرفی فرمود: قول حق، داوری و قضاوت عدل ، و پایبندی به تعهدات؛ عن أَبی مالِك قال: قُلْتُ لِعَلِی بْنِ اَلْحُسَيْن (ع) أَخْبِرْنِي بِجَمِيعِ شَرَائِعِ اَلدِّينِ؟ قَالَ (ع) : قَوْلُ اَلْحَقِّ وَ اَلْحُكْمُ بِالْعَدْلِ وَ اَلْوَفَاءُ بِالْعَهْدِ». (خصال صدوق ؛ ج۱ص۱۱۳)

بررسی سه نشانگر میزان دینداریِ جامعه

نشانگرِ اول دینداریِ جامعه: تریبون ها و رسانه ها

واژه “قول حق” که در حدیث فوق از زبان امام سجاد (ع) ملاحظه نمودید ،پایه در قرآن دارد و در قرآن آمده ؛ «قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ » (مریم /۳۴)

نماد قول حق در جایگاه تریبون های مذهبی و حکومتی و احزاب است . اگر از تریبون ها و رسانه ها “قول حق” شنیده شود و منتشر شود ، رکن اول دینداری در جامعه شکل گرفته است .

اجازه دهید درباره “قول حق” بگویم ؛بحق که این کلمه از واژه هایی است که در معنا دریایی از سخن بهمراه دارد.

فقط ساحل آن یعنی “حق گفته شود و حق شنیده شود”، عمق آن توصیف دیگری دارد .

حق گفتن یعنی سخنی که بر اساس راستگویی ، واقع گوئی، زیباگوئی باشد.

جامعه و اهمیتِ حضورِ افرادی که خود نماد حق هستند

در مورد قول حق ، آنجا مطلب دقیق تر میشود و آموزهای قرآنی ما را به “عمق” مسئله راهنمایی میکند که نه تنها گفتار بلکه “خودشخص” مصداق قول حق شمرده می شود.

در قرآن شخصِ عیسی مسیح قول حق است ؛ یعنی همه شخصیت او که گفتار و رفتار و اخلاق و باورهایش باشد ، حق میشود ؛ «ذلِکَ عيسَي ابْنُ مَرْيَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذي فيهِ يَمْتَرُونَ (مریم/۳۴) …. این است عیسی بن مریم ، همان قول حق که درباره اوبرخی در تردیدند.»

در برابر شخصیتی که در قرآن به قول حق نامگذاری میشود ، شخصیتی است که همه وجودش “دروغ” است ! یعنی کذب ، فریب ، منفعت طلبی ، سراب نمایی ، درشت گوئی ، تبخر و تکبر است.

جامعه ای که اشخاص تریبون دارش قول حق نباشند ، تردید نکنید که به حد و اندازه جامعه دینی نرسیده است !

نمونه ای را ملاحظه کنید؛

معاويه يكي از بزرگ‌ترين سياستمداران تاريخ اسلام است، وقتی به او گفتند كه چگونه توانستی اين جامعه ای كه علي بن‌ابيطالب(ع) نتوانست مهار كند و به شهادتش منجر شد، اداره كنی؟ او گفت : مردم خشم هایی دارند، عصيان‌های موقت و مقطعی ميكنند ، من احساس ميكنم كه رابطه شام با مردم به اندازه يك نخ شده، من در این شرائط هرقدر مردم بكشند،آن سر نخ که دست من است را شل ميكنم. مدتی نمیگذرد مردم زود خسته ميشوند و به خواب مي‌روند، اما من خسته نميشوم و بعد كه آنها به خواب رفتند من هر قدر كه اين نخ را كشيده بودند، دوباره آن را ميكشم و هر كس كه با آن نخ جمع شده، به دست من مي‌افتد و نتیجتا نخبگان را دانه دانه صید میکنم و برمی چينم وسطح جامعه تامدت‌ها ساكت خواهند بود!”

این روش حاکمیت بنامِ اسلامی ! در شام است که در عراق و حجاز هم دنبال میشود و آن فریب دادن جامعه و به بندکشیدن نخبگان است آنهم در شرائطی که محراب و منبر ، جمعه و جماعتشان پر رونق است!

آیا این چنین جامعه ای دینی و دیندار است؟!

سخن امام سجاد(ع) دقیقاً متوجه همین شرائط پست حکومتی است.

نشانگرِ دوم دینداریِ جامعه: داوری ها و نظارت ها

“حُکم رانی” مخصوص خداست ؛ «إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِله ». (انعام/۵۷) پس آنکه حکمی میراند در جایگاه ربوبی جلوس فرموده !

علامه طباطبایی نکته ظریفی را اشاره دارند و مینویسند؛ «حُکم در وقتی حُکم است که محکم و متقن باشد و این درصورتی است که چنان اجزاء و جوانب آن حکم دارای استواری باشد که خُلل و فُرَجی بر آن وارد نشود تا ضعف و ازهم گستگی دچارش شود”.»(المیزان ج۷ ص۱۱۶)

حرف اول و آخر از آنِ عدالت باید باشد

در جامعه دینی؛ باید عدالت حرف اول و آخر را بزند .

دو نشانه خیلی ساده از اینکه در جامعه ای “حُکم بالعدل” وجود دارد یا ندارد؛

یکی؛ کاهش جرم که محصول تاثیر داوری ها و دادگاه هاست.

دیگری کاهش فساد در نظام اداری که محصول نظارت است.

نکته دقیقی اینجا نهفته است که براساس آیه «إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِله » که خدا احدی را در حکم خود سهیم نمیکند ، باید به قاضی و ناظر گفت : ” آقای قاضی خودت باش ، آقای ناظر خودت باش”. یعنی ؛ دوستان و همفکران خود را در داوری ات دخالت مده! حتی ؛ امیال و گرایشات خود را هم در قضاوت و نظارت دخالت نده.

درست؛ مشکل همین جاست!

شاخص سوم جامعه دیندار: پای بندی تعهدات

وفای به عهد از شاخصه های اخلاقی است و تمرد از آن نشان از نقصِ اخلاقی است .

عدم وفتی به وفا نه تنها یک حرکت فردی و ضد اخلاق است بلکه یک پدیده شوم اخلاقی است که دامنه آتش آن به رابطه انسان با خالق هم سرایت می کند.

از اینجاست که در ادعیه آمده است؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَغْفِرُكَ لِكُلِ‏ نَذْرٍ نَذَرْتُهُ‏ وَ كُلِّ وَعْدٍ وَعَدْتُهُ وَ كُلِّ عَهْدٍ عَاهَدْتُهُ ثُمَّ لَمْ أَفِ بِهِ؛ خدایا! از تو آمرزش می‌ خواهم به خاطر همه عهدها و نذرهایی که بستم؛ ولی وفا نکردم.» (بلدالامین /۱۱۷)

وسعت دایره تعهد و وفای به عهد

استاد آیت الله جوادی در درس میفرمودند: «خداوند فرمود چه در شرق عالم و چه در غرب عالم به عهدتان وفادار باشيد، چيزي كه فروختيد كم نگذاريد ﴿لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ﴾،(هود/۸۵) با كسي قرار گذاشتيد، تعهد سپرديد، به عهدتان وفادار باشيد، اين حرف همه انبياست، فرمود قرار شد يك جا درس بگويي بي‌مطالعه نرو درس بگو، خواستي سخنراني كني بي‌مطالعه نرو سخنراني كن، اين دستور اختصاصي به فروشندگي ندارد، فرمود حقّ هيچ كسي را چه كافر و چه مسلمان، حقّ هيچ شنونده‌اي را چه مجلس عزا چه مجلس غير عزا، چيزي را از هيچ كس كم نگذاريد.»

بازگشتِ وعده و تعهد در فقه به اخلاق

در فقه ؛ اگرچه به تعهدی باید عمل کرد که در ضمن عقد و قرارداد مورد تعهد قرار گرفته باشد که به شرط ضمن عقد می گویند. اما در میان فقیهان جناب آیت الله سید محمدکاظم طباطبایی یزدی صاحب کتاب ‘عروة الوثقی’ از معدود فقیهانی است که شرط بیرون از قرارداد که اصطلاحا به آن شرط ابتدایی میگویند را همانند دیگر تعهدات، معتبر شمرده و پایبندی به آن را لازم دانسته است. این نظر سید صاحب عروه ؛ فقه را با اخلاق هماهنگی بیشتری میدهد.

تعهدات فردی، شرکتی و اداری، حکومتی و بین المللی

تعهدات در سه بخش فردی ، حکومتی و بین المللی قابل بررسی است.

ما با شنیدنِ جمله ‘وفای به عهد’ منتقل به وعده های فردی و خصوصی بین دو نفر می شویم ، در حالیکه وعده های بین شرکت ها و ارادت و کمپانی با افراد و شرکت های مرتبط بسیار مهم است .

در جامعه تعهداتی که بین ادارات و شرکت ها و بین مردم است ، دریچه خوبی است برای ارزیابی حضورِ دین در جامعه. آیا شرکت ها و مدیران به تعهدات خود در قبال کارمندان و زیردستان بدرستی وفادارند ، و یا با بهانه های مختلف از زیر تعهدات خود فرار می کنند ؟!

تعهداتِ حکومتی

تعهداتِ حکومتی در دوبخش است ؛ وعده ها و تعهداتی که صاحب مقامان در سخنرانی ها و نامه ها به مردم میدهند. و وعده ها و تعهداتی که مسئولین بر اساس قانون اساسی ، قبول کرده اند که به انجام رسانند و بر آن تعهدات قسم یاد کرده اند.

تعهدات حکومتی باید مورد عمل باشد و اهمیت آن به مراتب از عمل به وعده های شخصی مهمتر است چرا که طرف تعهد یک فرد نبوده ، بلکه یک مجموعه انسانی است که از آن به حق الناس یاد می شود.

تعهداتِ حکومتی پیامبر رحمت (ص)

در سال ششم هجري که مسلمین برای حج و طواف کعبه به سمت مکه حرکت کردند، با ممانعت مشرکان مواجه شد، و در نهايت، به انعقاد صلح حديبيّه رسید. يکي از موادّ صلحنامه اين بود که «اگر كسى از قرشي ها ـ كه تحت سرپرستی ولايت ديگرى است ـ به نزد پیامبر آمد و حتا مسلمان شد ، بايد او را به سوى قريش باز گردانند، ولي اگر يكى از مسلمانان و پيروان اسلام به نزد قريش برود، لازم نيست او را به مدينه باز گردانند». اين بند از صلحنامه البته با اعتراض برخی از صحابه رسول الله(ص) مواجه گشت ، ولی همواره مورد احترام و عمل پيامبر قرار داشت. بازگرداندن «ابوجندل»، پسر سهيل بن عمرو امضا کننده صلحنامه از سوي قريش، و «عتبه بن اسيد» از مصاديق اين سيره اخلاق حکومتي رسول خداست. (سیره نبویه ؛ ج۳ ص۳۳۲)

امروز ؛ جامعه ، دینداری هر مدعیِ دینداری که بر اریکه قدرت است را با تعهد به وعده هایش ارزیابی میکند . هر مسئولی که از این قدم اول که وفای به عهد است وا بماند، گزاره ای از فاصله جامعه از معیارهای دینداری است.

• برچسب ها
• استاد هادی سروش
• جامعه دیندار
• جامعه دینی
• دینداری جامعه

اخبار مرتبط

استاد هادی سروش مطرح کرد: قیام حیرت آورِ حضرت مهدی (ع)‌...

استاد هادی سروش: اهل معرفت در زمینه حضرت مهدی (عج) عابدانِ...

استاد هادی سروش: «چیزی که از امام حسین(ع) اصلا دیده نمی...

استاد هادی سروش:‌ زینب (س) ظلمِ به نام عدالت را افشایِ...

استاد هادی سروش: فتوتِ امیرالمومنین در خدامحوری، عدالت و محبت او...

توصیه های امام رضا (ع)‌ به امام جواد (ع) در رابطه...

بدون نظر

پاسخ دیدگاه

نام من، ایمیل، و وب سایت را در این مرورگر برای دفعه بعد که نظر میدهم ذخیره کنم.

• العربی
• افغانستان
• لبنان
• العراق
• آذربایجان
• اردو
• Pakistan
• India
• Turkish
• English
• French
• Russian
• Spanish
• ورزشی
• قم
• زندگی
• رسانه
• آینده
• اقتصادی
• نشان

© Shafaqna News | Copyright 2023