آفات و شبهات در مورد زیارت امام حسین(ع)؛ به بهانه راهپیمائی و زیارت اربعین / نوشتاری از استاد هادی سروش

انتشار :‌ دوشنبه ۱۳ / ۰۶ /۱۴۰۲ | ساعت ۰۸:۴۷

شفقنا- حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش در نوشتاری با عنوان « آفات و شبهات در مورد زیارت امام حسین«ع) » به بهانه راهپیمائی و زیارت اربعین که دراختیار شفقنا قرار داده است، این گونه آورده اند:

چکیده ؛ عوامل چهارگانه محرومیت از آثار زیارت امام حسین / گردشگری و شهرت طلبی بوسیله زیارت / صرف بوجه عمومی در زیارت / پاسخ امام خمینی و شهید مطهری به دو شبهه درباره زیارت

در ایام اربعین سالار شهیدان که جمع قابل توجهی به زیارتش نائل شده و می شوند بجاست که به بالاترین نقطه کمال در این عمل استحبابی توجهی کرد و عوامل محرومیت از آن را بررسی اجمالی کنیم.

زیارت و نگاهی بالاتر از ثواب

زیارت امام حسین بسیار پر فضیلت است و فضیلت آن به تواتر ثابت شده .
نمونه ای از آن روایات این روایتی است که صاحب کتاب “کامل الزیارات” بصورت مستند و صحیح برای ما نقل میکند ؛ عبدالله بن سنان گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مي فرمودند:
«قبر الحسين بن علي صلوات الله عليه عشرون ذراعا في عشرين ذراعا مكسرا روضة من رياض الجنة، و منه معراج الي السماء، و ليس من ملك مقرب و لا نبي مرسل الا و هو يسئل الله أن يزوره، ففوج يهبط و فوج يصعد».
«قبر حسين بن علي عليهماالسلام بيست ذراع در بیست ذراع است که باغي از باغهاي بهشت است، و آنجا محل صعود به آسمان است. و هيچ ملك مقرب و نبي مرسلي نيست مگر آنكه از خداوند مي خواهد تا آن حضرت را زيارت كند، پس گروهي از آنها براي زيارت پايين مي آيند و فوجي بالا مي روند»

در این روایت ، اوج زیارت معرفی شده و آن اوج ، “ثواب بردن” نیست ! بلکه آن اوج در این جمله است ؛ “منه معراج الی السماء” ؛ – یعنی ؛ از آن نقطه میتوان به سوی عالَم ملکوت ، مقام قرب سفر الی الله و سیر الی الله را آغاز کرد.
بسیاری از بزرگانِ معرفت ، خود را وام دار حرم امام حسین (ع) دانسته و مقامات خود را از آن جا کسب کرده اند مانند مرحوم عارف آقاسیدعلی قاضی و شاگردش جناب علامه طباطبائی و ..

عوامل چهارگانه آلودگی زیارت

ابن قولویه قمی در کامل الزیارات روایتی به سند صحیح نقل میکند که محتوای آن بسیار مهم است ، در آن روایت قدامة بن مالک از امام صادق (ع) نقل می‌کند که حضرت فرمود:
«مَنْ زَارَ الْحُسَینَ مُحْتَسِباً لَا أَشِراً وَ لَا بَطِراً وَ لَا ریاءً و سُمْعَةً مُحِّصَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ کمَا یمَضَّضُ الثَّوْبُ فِی الْمَاءِ فَلَا یبْقَی عَلَیهِ دَنَسٌ وَ یکتَبُ لَهُ بِکلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةٌ وَ کلَّمَا رَفَعَ قَدَماً عُمْرَةٌ»
«کسی که حسین (ع) را برای رضای خدا زیارت کند، نه برای نفسانیات و یا خوش گذرانی و نه به جهت کسب شهرت و مطرح شدن، گناهانش فرو می‌ریزد، همان طور که لباس در آب شسته شده و پاک می‌شود.»

این حدیث یک محور معرفی شده و آن ؛ “دقت در اینکه زیارت خالصا و مخلصا برای خداباشد” ، بعد از بیان محوریت اخلاص ، امام ششم وارد تبیین آلودگی هایی میشود که میتواند آن اخلاص را بکلی از بین ببرد و آنها چهار چیز است ؛ نفسانیات مانند غرور ، طغیان، و دوم ؛ زیارت برای زیارت گردشگردی و خوش گذارانی ، و سوم ؛ ریاکاری ، و چهارم ؛ شهرت طلبی ومطرح شدن و معروف شدن .
هر زیارتی که مبتلا به هر یک از این آلودگی های اخلاقی شود بکلی از تاثیر ملکوتی خواهد افتاد.

زیارت با پول حرام و یا بیت المال شگفت آور است!

طبق روایت تقدیم شده ، وقتی کوچکترین بی اخلاصی در زیارت مانند نفسانیات و گردشگری و خوش گذرانی و ریا ، میتواند هستیِ معنوی زیارت را نابود کند ، تکلیف زیارتی که با پول حرام انجام شود و یا پولی که حق عمومی در آن نهفته باشد، روشن است!
مگر امکان دارد طبق موازین فقه و فتوای فقهاء ؛ “ریاء و شهرت طلبی” هر عبادتی را باطل کند ولی زیارت امام حسین را صدمه و آسیب نزند ؟!

چه زیبا شهید استاد مطهری میگوید؛ “مگر دستگاه امام حسین در مقابل دستگاه خداست! نه خیر؛ محال است امام حسین چیزی غیر رضایت خدا را در نظر بگیرد”.
نه پولی که با کسب و معامله حرام جمع شده میتواند زیارت امام حسین را دارای ثواب و عامل کسب درجات معنوی کند و نه پولی که مربوط به اموال عمومی و بیت المال است و همه شهروندان در آن سهم دارند میتواند زائری را ارتقاء بخشد.

خطر آفت شهرت طلبی

عجیب و شگفت آور این است که امام صادق(ع) در عین ترغیب شدید به زیارت امام حسین (ع) ، اما از بیان یک نگرانی خویش کوتاه نیآمده و آن ؛ “شهرت طلبی و مطرح شدن” بوسیله زیارت امام حسین است.
در کامل الزیارات به سند صحیح از حلبی نقل کرده که وقتی درباره مقدار تشرّف به زیارت امام حسین از امام ششم سوال نمود ، حضرت برای او زیارت سالی یکبار را تعیین نمود و سپس فرمود :”انی اَکره الشهره ؛ – من نسبت به مطرح شدن و شهرت دوری میکنم و خوشایندم نیست”.
گرچه علامه مجلسی در کتاب “مراةالعقول” این روایت را حمل به “تقیه” کرده ، اما معنای ظاهری روایت قابل صرف نظر نیست.
متاسفانه آفت مهمی که درامور دنیوی بنام شهرت طلبی رایج است ، در معنویات هم جا پیدا کرده و همانطوریکه عده ای برای مطرح شدن و شهرت از کار و خانه و خودرو و.. استفاده میکنند ، کسانی هم برای مطرح شدن و کسب وِجهه مردمی و معروفیت در جامعه روی به امور معنوی مانند زیارت می آورند.

پاسخ دو شبهه قدیمی و جدید درباره زیارت از امام خمینی وشهیدمطهری

همانطوریکه زیارت میتواند مورد حمله عوامل درونی قرار گیرد که از زبان امام صادق مطرح نمودیم‌، زیارت نیز میتواند مورد حمله اعتقادی از ناحیه بیرون قرار گیرد و گرفتار شبهات شود.
در اینجا دو شبهه وجود دارد که امام خمینی و شهید مطهری هر کدام پاسخگوی آن بوده اند.
در یک شهبه قدیمیِ وهابی؛ زیارت مساوی با پرستش معرفی شده که بیش از شصت سال پیش ‏امام خمینی (ره) در کتاب “کشف‌الاسرار” به آن پاسخ داده اند و نوشتند؛
“‌‏اولا ؛ اگر ساختن گنبد و بارگاه‌‎ ‌‏برای بت‌پرستی و امام‌پرستی و پیغمبر پرستی باشد، همان طور که‌‎ ‌‏بت‌پرست‌ها می‌کردند، شک نیست که شرک است اما اگر برای احترام آنها باشد، یا برای استراحت‏ اشخاصی که آنجا می‌آیند باشد، یا برای عبادت خدا در آنجا باشد،‌‎ ‌‏شرک که نیست هیچ، عین خداپرستی و فرمانبرداری از خدا است.‌‎
وثانیا؛ ‎ما به شما و همۀ‌‎ ‌‏عالم اجازه دادیم که از بزرگ و کوچک، مرد و زن، شهری و‌‎ ‌‏صحرانشین شیعۀ اثنی عشری (ما ضامن طوایف دیگر شیعه‌‎ ‌‏نیستیم) بپرسید و آنها را با هر طوری که می‌خواهید استنطاق کنید،‌‎ ‌‏اگر آنها یا یکی از آنها گفتند که ما برای پرستیدن و عبادت کردن‌‎ ‌‏امام و پیغمبر به مدینه یا کربلا می‌رویم و ما آنها را خدا یا خدای‌‎ ‌‏زمین می‌دانیم، ما گفته‌های خود را پس می‌گیریم.
‌‏وثالثا؛ از همۀ اینها گذشتیم، خانۀ کعبه جز چهار دیوارسنگی، و‌‎ ‌‏«حجر الاسود» جز یک سنگ سیاه، و «صفا و مروه» جز دو کوه‌‎ ‌‏کوچک نیستند. چه شد که در هر سالی، کم و بیش صدهزار‌‎ ‌‏جمعیت مسلمین دور آن سنگ‌ها طواف می‌کنند آیا مسلمانان خدا را در آن خانه و پیرامون آن سنگ‌ها و‌‎ ‌‏کوه‌ها پیدا می‌کنند یا آنکه چون خدا گفته، اطاعت اوست و عین‌‎ ‌‏توحید است؟ پس خوب است کار را یک باره کنید و بگویید خانۀ‌‎ ‌‏کعبه را هم باید خراب کرد.

شبهه دیگر این است در جاییکه امور خیر عام المنفعه مانند مدرسه سازی و بیمارستان سازی و .. وجود دارد چرا باید پول را خرج سفر زیارتی کرد؟
اولا ؛ هیچ گاه افرادی که برای زیارت هزینه می کنند ، اگر زیارت نروند آن پول را هزینه امور دیگر نمی کنند و اگر بنا داشته باشند کار خیر کنند از بخش دیگری از اموال خود کمک می گیرند.
و ثانیا ؛ استادمطهری بیش از پنچاه سال پیش در یکی از سخنرانی های خود این شبهه را پاسخ داده و گفته ؛ “زیارت یک امری است که به انسان روح و حیات میدهد و وقتی کسی می رود با امام حسین معاشقه می کند درنتیجه روح پیدا میکند و نیرو می گیرد و می تواند در بازگشت بسیاری از کارهای خیر را انجام دهد..”
این نکته قابل توجه است که پاسخ استاد مطهری در برابر کسانی بوده که زیارت را بکلی نفی می کردند و براین باور بودند پول آن را خرج امور خیر باید کرد. و این سخن ایشان بمعنای این نیست که کسی به زیارت نرفته باشد روح زنده و قوی برای امور خیر ندارد ، چنانچه خود ایشان در آثارشان اظهار تاسف می کنند که برای کسانی که مبتلاء به بیماریِ جذام هستند دو خانم از فرانسه به ایران آمده و بصورت رایگان پرستاری می کنند! حضرت استاد (ره) با بیان خود می خواهند شبهه ای که در جهت زیارت است را رفع کنند.

در پایان ؛ تصریح می شود، تبیین آفت ها و سوء استفاده های از زیارت اباعبدالله (ع) و پاسخ به شبهات وارده ، در کنار بیان فضیلت زیارت امری گریزناپذیر است