🔰این روزها؛ "نهج البلاغه" بخوانیم(۴)  

🔴 زمانه کینه توزی و استبداد !

✍#هادی_سروش

🔸گاهی "زمانه و روزگار" از مدار صدق وصفا خارج میشود و سرناسازگاری میگذارد. اینجاست که خواه در مسائل فردی و یا مسائل اجتماعی ، ما آدمیان دلخوش نبوده و با ناامیدی و فشار روزگار را میگذرانیم! چه باید کردوچگونه میتوانیم برظلم "زمانه" فائق آمده و کام زندگی را شیرین و گوارا کنیم؟

🔸در این راستا خطبه ۳۲ نهج البلاغه خواندنی است که بخشی از مفاد آن خطبه نورانی در ضمن مطالب ذیل تقدیم میکنم ؛

♈️مطلب اول؛ باید باور کنیم که زمانه گاهی واقعا با آدمی سر ناسازگاری دارد تا در پی علاج آن برآییم. و روشن است مقصود از "زمانه" پاره ای از مردمان هستند ، در این موارد ذکر ظرف و اراده مظروف شده. در نهج البلاغه فرمود : «اي مردم، ما در روزگاری کینه توز و زمانی پر از کفران و نامردی قرار گرفته‌ايم. ؛ ايُّهَا النَّاسُ، إِنَّا قَدْ أَصْبَحْنَا فِي دَهْرٍ عَنُودٍ وَ زَمَنٍ كَنُودٍ‌ »

♈️مطلب دوم ؛ نشانه زمانه های کینه توز و انحرافی و یا استبدادی طبق ترسیم واقع گرایانه نهج البلاعه دارای دو خصوصیت است :

📌۱) روزگار کینه و دشمنی، روزگاريست كه انسان های درست و شریف با انگ زنی از سوی چهره های قدرت ، به یک سِری آدمهای منفی و تبهکار به جامعه معرفی میشوند و خود و خانواده شان از هستی ساقط میشوند! و امروزه این چالش بزرگ اخلاقی در وادی "سیاست" با انواع شنود و گزارش و سند سازی برای منفی و مردودشمردن انسانهای شریف بصورت نهادینه شده در آمده و انجام میشود! امام علی(ع) این معنا را دراین جمله قرارداد: «يُعَدُّ فِيهِ الْمُحْسِنُ مُسِيئاً»

📌۲) خصوصیت دیگر زمانه ی کینه، در افزایش ظلم و استبداد ستمگران است. آنجایی که ظالمان، لباس خیرخواهان پوشیده و با استفاده رانت های قضائی و قانونی و بوجه ای ؛ ظلم و تعدی به حقوق فرد و یا ملت را به مرحله ای می رسانند که امام علی (ع) از آن به "طغیان" نام میبرد ؛ «و يَزْدَادُ الظَّالِمُ فِيهِ عُتُوّاً »

♈️مطلب سوم‌ ؛ راه چیست ؟ چه باید کرد ؟

🔸بر اساس خطبه ۳۲نهج البلاغه ؛ باید اقتضائات زمان را شناخت و حق آن را ادا کرد که در واقع ادای "حق الناس" است . "زمان شناسی" یعنی؛ دریافت درست از دنیای پیرامون و بایدهای آن ، و این مهم با دگم اندیشی و جزم انگاری قابل جمع نیست.

🔸افلاطون میگوید: مردم هر زمانى مى پندارند كه روزگار آنها آخر الزمان باشد، زمان خود را از روزگاران پيشين زشت تر و كم اهميت تر مى دانند. در صورتى كه نمى انديشند تا حق زمان گذشته و حال را بخوبى ادا كنند.

🔸امام علی (ع) برای دستیابی و شناخت اقتضائات زمانه دو رکن مهم را معرفی میکند ؛

📌اول ؛ حفظ تجارب گذشته و احترام به دانش و مهارت هایی که مرتبط با آن است.

📌دوم؛ بازگشت به دانایان و پرسش و کاوشگری‌. امام (ع)درمقام تبیین این رکن با زبان توبیخ! چنین فرمود: «از آنچه كه ميدانيم و تجربه کرده ایم سودی نميبريم ! درباره آنچه كه نميدانيم سئوال نميكنيم ! لانَنْتَفِعُ بِمَا عَلِمْنَا و لَا نَسْأَلُ عَمَّا جَهِلْنَا. » استادشهیدمطهری ؛ غرض امام علی از این جملات ، مغتنم دانستنِ تجربه های گذشته است که میتواند آینده را رقم زند."

🔸ابن میثم بحرانی در شرح نهج البلاغه گوید : "باید در مورد اتفاقات و حوادث زمان به علل و اسباب آن بدقت نگريسته شود، و بررسى كامل در جريان امور زمان از قبيل نيرومنديها، ضعف، سستيها، امن و ترسها انجام گيرد."

🔸امروز دنیا و هر جامعه ای که مرتبط با دنیاست ، دارای پیچیدگی هایی خاصی است که قطعا توجه به آن و دریافت همه ابعاد آن از توان فکری و مدیریتی یک شخص و حتی یک سلیقه سیاسی و اجتماعی بیرون است. امروز دنیای علم و دانش ، راهکارهای مهمی چون نظارت برقدرت، وجود رسانه هاواحزاب و آزادی آنان راپیش بینی کرده تابتوانند ازسختی ها وچالشهای زمانه عبور کنند.

♈️مطلب چهارم ؛ نباید از خطرادامه کینه توزی وانحراف واستبداد زمانه غافل شد!

🔸مخالفت و محدویت و دگم اندیشی دربرابرپایگاه های بزرگ تبادل اندیشه ونظرونقد، نادیده گرفتن راهکار نهج البلاغه است و خروجی آن؛زمینه سقوط و یا براندازی نظام های سیاسی اجتماعی خواهدبود. این صریح نهج البلاغه است که اگر همه روزنه های دانش و آگاهی و تجربه در جامعه ای بسته شود؛ « یکباره ضربه مهلکی به برسرملت فرودخواهد آمد!ولَا نَتَخَوَّفُ قَارِعَةً حَتَّى تَحُلَّ بِنَا.» شگفت آورست که عاملان کینه توزی و استبدادزمانه؛ ازاین همه ضربات، ذره ای بخود نمی آیند!

🔸تریدی نیست که عاملان کینه توزیِ زمانه؛ با ظاهری حق گرا، قانونمدار و فسادگریزجلوه گری میکنند! علامه جعفری درشرح خطبه ذکر شده چنین مینویسد؛ "به هردستی نبايد دست داد ، چگونه ميتوان فريب ظاهر انسانهائی را نخورد كه قيافه‌ ی خود را با صلح و صفا آراسته ودرونشان جايگاه درندگان وگزندگان بی امان ومهلك ميباشد؟! 🆔http://t.me/soroushmarefat